Titus Livius (Livy), The History of Rome, Book 28
Frank Gardener Moore, Professor Emeritus in Columbia University, Ed.

2. tria milia ferme aberat cum hauddum quisquam hostium senserat; confragosa loca et obsiti virgultis tegebant¹ colles. [2] Ibi in cava valle atque ob id occulta considere militem et cibum capere iubet. interim² speculatores transfugarum dicta adfirmantes venerunt; [3] tum sarcinis in medium coniectis arma Romani capiunt acieque iusta in pugnam vadunt. mille passuum aberant cum a hoste conspecti sunt trepidarique repente coeptum; et Mago ex castris citato [p. 6] equo ad primum clamorem et tumultum advehitur.³ [4] Erant in Celtiberorum exercitu quattuor milia scutata et ducenti equites; hanc iustam legionem—et id ferme roboris erat—in prima acie locat; ceteros, levem armaturam, in subsidiis posuit. [5] cum ita instructos educeret e castris, vixdum in egressos vallo eos⁴ Romani pila coniecerunt. [6] subsidunt Hispani adversus emissa tela ab hoste, inde ad mittenda ipsi consurgunt; quae cum Romani conferti, ut solent, densatis excepissent scutis, tum pes cum pede conlatus et gladiis geri res coepta est. [7] ceterum asperitas locorum et Celtiberis, quibus in proelio concursare mos est, velocitatem inutilem faciebat, et haud iniqua eadem erat Romanis stabili pugnae adsuetis, [8?] nisi quod angustiae et internata virgulta ordines dirimebant et singuli binique velut cum paribus conserere pugnam cogebantur. [9] quod ad fugam impedimento hostibus erat, id ad⁵ caedem eos velut vinctos praebebat. [10] et iam ferme omnibus scutatis Celtiberorum interfectis levis armatura et Carthaginienses qui ex alteris castris subsidio venerant, perculsi caedebantur. [11] duo haud amplius milia peditum et equitatus omnis vix inito proelio cum Magone effugerunt; Hanno, alter imperator, cum eis qui postremi iam profligato proelio advenerant vivus capitur. [12] Magonem fugientem equitatus ferme omnis et quod veterum peditum erat secuti, decimo die in [p. 8] Gaditanam provinciam ad Hasdrubalem pervenerunt;⁶ Celtiberi, novus miles, in proximas dilapsi silvas inde domos diffugerunt.

[13] peropportuna victoria nequaquam tantum iam conflatum bellum, quanta⁷ futuri materia belli, si licuisset iis Celtiberorum gente excita et alios ad arma sollicitare populos, oppressa erat. [14] itaque conlaudato benigne Silano Scipio spem debellandi, si nihil eam ipse cunctando moratus esset, nactus, ad id quod reliquum belli erat in ultimam Hispaniam adversus Hasdrubalem pergit. [15] Poenus cum castra tum⁸ forte in Baetica ad sociorum animos continendos in fide haberet, signis repente sublatis fugae magis quam itineris modo penitus ad Oceanum et Gades ducit. [16] ceterum, quoad continuisset exercitum,⁹ propositum bello se fore ratus, antequam freto Gades traiceret,¹⁰ exercitum omnem passim in civitates divisit, ut et muris se ipsi et armis muros tutarentur.