previous next

Click on a word to bring up parses, dictionary entries, and frequency statistics

Þetta sumar hið næsta bjóst Eiríkur jarl Hákonarson úr landi vestur til Englands á fund Knúts konungs hins ríka mágs síns en hann setti eftir til ríkis í Noregi Hákon jarl son sinn og fékk hann í hendur Sveini jarli bróður sínum til forsjá og ríkisstjórnar því Hákon var barn aldri.

En áður Eiríkur jarl fór úr landi stefndi hann til sín lendum mönnum og ríkum bóndum. Töluðu þeir mart um lög og landsskipun því Eiríkur jarl var stjórnsamur. Þótti mönnum það mikill ósiður í landinu úthlaupsmenn eða berserkir skoruðu á hólm göfgum mönnum til fjár eða kvenna. Skyldu hvorir ógildir falla sem féllu fyrir öðrum. Fengu margir af þessu smán og fjármissu en sumir líftjón með öllu og því tók Eiríkur jarl af allar hólmgöngur í Noregi. Hann gerði og útlaga alla ránsmenn og berserki þá sem með óspektir fóru. Var í þessari skipan og ráðagerð með jarli Þorfinnur Kársson úr Háramarsey því hann var vitur maður og kær vinur jarla.

Tveir bræður eru nefndir til verstir voru. Hét annar Þórir þömb en annar Ögmundur illi. Þeir voru háleyskir ætt, meiri og sterkari en aðrir menn. Þeir gengu berserksgang og eirðu öngu þegar þeir reiddust. Þeir tóku á burt konur manna og höfðu við hönd sér viku eða hálfan mánuð og færðu síðan aftur þeim sem áttu. Þeir rændu hvar sem þeir koma eða gerðu aðrar óspektir. Eiríkur jarl gerði þá útlæga fyrir endilangan Noreg. Gekk Þorfinnur mest manna fyrir sekt þeirra. Þóttust þeir honum eiga fullan fjandskap gjalda. Síðan fór jarl úr landi sem segir í sögu hans en Sveinn jarl hafði yfirvald í Noregi og ríki.

Þorfinnur fór heim til bús síns og sat heima mjög til jóla sem fyrr er sagt. Í móti jólum býst Þorfinnur fara til bús síns þangað sem hét í Slysfirði. Það er á meginlandi. Hafði hann boðað þangað mörgum vinum sínum. Húsfreyja Þorfinns mátti eigi fara með bónda því dóttir þeirra frumvaxta sjúk og voru þær báðar heima. Grettir var heima og húskarlar átta. Þorfinnur fór við þrjá tigu frelsingja til jólaveislunnar. Var þar hinn mesti mannfagnaður og gleði.

kemur aðfangadagur jóla. Þá var veður bjart og kyrrt. Grettir var lengstum úti um daginn og skip fór suður og norður með landi því hver sótti til annars þangað sem samdrykkjan var sett. Bóndadóttur var þá batnað svo hún gekk með móður sinni. Leið á daginn.

Þá Grettir skip reri eynni. Það var ekki mikið og skarað skjöldum milli stafna. Skipið var steint fyrir ofan sjá. Þeir reru knálega og stefndu naustum Þorfinns. Og er skipið kenndi niður hljópu þeir fyrir borð sem á voru. Grettir hafði tölu á mönnum þessum þeir voru tólf saman. Ekki þótti honum þeir friðlega láta. Þeir tóku upp skip sitt og báru af sjó. Eftir það hlupu þeir naustinu. Þar stóð inni karfinn Þorfinns hinn stóri. Hann settu aldrei færri menn á sjó en þrír tigir en þeir tólf rykktu honum þegar fram á fjörugrjótið. Síðan tóku þeir upp sitt skip og báru inn í naustið.

Þá þóttist Grettir sjá þeir mundu ætla bjóða sér sjálfir beina. Hann gekk þá til móts við þá og fagnaði þeim vel og spyr hverjir þeir væru eða hversu formaður þeirra hét.

svarar skjótt er til var mælt og kvaðst heita Þórir og kallaður þömb, og bróðir hans Ögmundur og aðrir kompánar þeirra.

"Vænti eg," segir Þórir, " Þorfinnur húsbóndi yðvar hafi heyrt vor getið eða hvort er hann heima?"

Grettir svarar: "Gæfumenn miklir munuð þér vera því þér hafið hér góða aðkomu ef þeir eru mennirnir sem eg ætla. Bóndi er heiman farinn með alla heimamenn þá sem frjálsir eru og ætlar eigi heim fyrr en bak jólunum. Húsfreyja er heima og bóndadóttir. Og ef eg þættist nokkurn mótgang eiga gjalda þá vildi eg þann veg koma því hér er hvetvetna það er hafa þarf, bæði öl og annar fagnaður."

Þórir þagði meðan Grettir lét ganga töluna. Síðan mælti hann til Ögmundar: "Fór nokkuð fjarri því sem eg gat til?" sagði hann, "og væri mér það í hug hefna Þorfinni er hann hefir gert oss útlaga. Er þessi maður og góður af tíðindum. Þurfum vér eigi togast eftir orðum við hann."

"Orða sinna á hver ráð," sagði Grettir, "og gera skal eg yður slíkan forbeina sem eg og gangið heim með mér."

Þeir báðu hann hafa þökk fyrir, kváðust hans boði hlíta mundu. En er þeir komu heim bænum tók Grettir í hönd Þóri og leidd hann til stofu. Grettir var þá málreifur mjög. Húsfreyja var í stofunni og lét tjalda hana og búast um vel. En er hún heyrði til Grettis nam hún staðar á gólfinu og spurði hverjum Grettir fagnaði svo alvarlega.

Grettir svarar: "Það er ráð húsfreyja taka vel við gestum. Hér er kominn Þórir bóndi þömb og þeir tólf saman og ætla hér sitja um jólin. Er það allgott því vér áttum heldur fámennt áður."

Hún svarar: "Eigi tel eg þá með bóndum eða góðum mönnum því þeir eru hinir verstu ránsmenn og illvirkjar. Vildi eg gjarna hafa gefið til mikinn hlut eigu minnar þeir hefðu hér eigi komið í þetta sinn. Launar þú og illa Þorfinni fyrir það er hann tók þig af skipbroti félausan og hefir haldið þig í vetur sem frjálsan mann."

Grettir svarar: "Réttar er fyrst taka vosklæði af gestunum en ámæla mér. Þess mun lengi kostur."

Þórir mælti þá: "Ver eigi stygg húsfreyja. Enginn missir skal þér í verða þó bóndi eigi heima því skal mann í stað hans og svo dóttur þinni og öllum heimakonum."

"Slíkt er karlmannlega talað," segir Grettir, "mega þær þá eigi yfir sinn hlut sjá."

stukku fram konur allar og sló á þær óhug miklum og gráti.

Grettir mælti til berserkja: "Seljið mér það í hendur sem þér viljið af leggja, vopn og vosklæði, því eigi mun oss fólkið stýrilátt meðan það er óhrætt."

Þórir kvaðst eigi hirða hvað konur nögguðu "en mikinn mun eigum vér gera þín eða annarra heimamanna. Líst mér sem vér munum þig hafa trúnaðarmanni."

"Sjáið þér fyrir því," sagði Grettir, "en eigi geri eg mér alla menn jafna."

Síðan lögðu þeir af flest öll vopn.

Eftir það mælti Grettir: "Ráðlegt þykir mér þér farið til borðs og drekkið nokkuð því yður mun þyrsta af róðri."

Þeir kváðust þess albúnir en sögðu sér ókunnigt til kjallara. Grettir spurði hvort þeir vildu hlíta hans forsjá og umgangi. Berserkir létust það gjarna vilja. Grettir fer til og sækir öl og gefur þeim drekka. Þeir voru mjög móðir og sulgu stórum. Lætur hann óspart ölið, það er áfengast var til, og gekk því lengi. Hann segir þeim og margar kátlegar sögur. Varð af þessu öllu saman háreysti til þeirra heyra. Eigi fýsti heimamenn til þeirra koma.

Þá mælti Þórir: "Eigi hefi eg þann mann fundið ókunnan er svo vel vildi við oss gera sem þessi maður eða hver laun viltu af oss félögum þiggja fyrir þína þjónustu?"

Grettir svarar: "Eigi ætla eg hér til launa fyrir svo gervu en ef vér erum þvílíkir vinir þá er þér farið á burt sem horfist þá mun eg ráðast til lags með yður. En þó eg megi minna en einnhver yðvar þá mun eg eigi letja stórræðanna."

Þeir urðu mjög glaðir við og vildu þegar binda félag sitt með fastmælum.

Grettir kvað það eigi skyldu "því það er satt sem mælt er öl er annar maður og skal eigi bráðabug þessu gera framar en áður hef eg sagt. Erum vér litlir skapdeildarmenn hvorirtveggju."

Þeir sögðust eigi ætla þessu bregða. Leið á kveldið svo mjög tók myrkva. Þá sér Grettir þeir gerast mæddir nokkuð af drykknum.

Hann mælti þá: "Þykir yður eigi mál fara til svefns?"

Þórir kvað svo vera skyldu "og skal efna það er eg hét húsfreyju."

Grettir gekk fram og mælti hátt: "Gangið til sængur, konur," segir hann, "svo vill Þórir bóndi skipa."

Þær báðu honum ills á móti. Var hinn mesti úlfaþytur til þeirra heyra. Berserkir komu fram í þessu.

Grettir mælti: "Göngum vér út og mun eg sýna yður fatabúr Þorfinns."

Þeir létu það leiðast. Komu þeir útibúri ákaflega stóru. Þar voru á útidyr og sterkur lás fyrir. Það var allsterkt hús. Þar var hjá salerni mikið og sterkt og eitt skjaldþili milli húsanna. Húsin stóðu hátt og var nokkurt rið upp ganga. Berserkir gerðust umfangsmiklir og stokuðu Gretti. Hann fór undan í flæmingi og er þeim var minnst von hljóp hann út úr húsinu og greip í hespuna og rekur aftur húsið og setur lás fyrir. Þórir og hans félagar ætluðu fyrst svarfast mundi aftur hafa hurðin og gáfu sér ekki . Þeir höfðu ljós hjá sér því Grettir hafði sýnt þeim marga gripi þá er Þorfinnur átti. Litu þeir þar á um stund. Grettir flýtir ferðinni heim bænum og þegar hann kemur í dyrnar kallar hann hátt og spyr hvar húsfreyja væri. Hún þagði því hún þorði eigi svara.

Hann mælti: "Hér er næsta veiðarefni eða eru nokkur vopn þau sem neyt eru?"

Hún svarar: "Eru vopnin en eigi veit eg til hvers þér koma."

"Tölum síðar um það," segir hann. "Dugi hver sem . Eigi mun síðar vænna."

Húsfreyja mælti: " væri guð í garði ef nokkuð mætti um bætast vorn hag. Yfir sæng Þorfinns hangir krókaspjótið stóra er átt hefir Kár hinn gamli. Þar er og hjálmur og brynja og saxið góða og munu eigi bila vopnin ef þér dugir hugurinn."

Grettir þrífur hjálminn og spjótið en gyrðir sig með saxinu og gengur út skjótt. Húsfreyja kallar á húskarla og bað þá fylgja svo góðum dreng. Þeir hlupu til vopna fjórir en aðrir fjórir þorðu hvergi nær koma.

er segja frá berserkjunum þeim þótti Gretti dveljast afturkoman. Grunar þá hvort eigi munu vera svik í. Hlaupa þeir á hurðina og finna hún var læst, treysta á timburveggina svo brakar í hverju tré. Hér kemur um síðir þeir brotið skjaldþilið og komust svo fram í gangrúmið og þar út á riðið. Kemur á þá berserksgangur og grenja sem hundar.

Í því bili kom Grettir . Hann tvíhenti spjótið á Þóri miðjum er hann ætlaði ofan fyrir riðið svo þegar gekk í gegnum hann. Fjöðurin var bæði löng og breið á spjótinu. Ögmundur illi gekk næst Þóri og hratt honum á lagið svo allt gekk upp krókunum. Stóð þá spjótið út um herðarnar á Þóri og svo framan í brjóstið Ögmundi. Steyptust þeir báðir dauðir af spjótinu.

Þá hljóp þar hver út af riðinu sem komið var. Grettir sótti sérhverjum, gerði ýmist hann hjó með saxinu eða lagði með spjótinu en þeir vörðust með trjám er lágu á vellinum og öllu því er þeir fengu til. Var það hin mesta mannhætta fást við þá fyrir afls sakir þó þeir hefðu eigi vopn. Grettir drap þá tvo af Háleygjum þar í túninu. Húskarlar fjórir komu þá út. Höfðu þeir ekki ásáttir á orðið hver vopn hvergi skyldi hafa, sóttu þá þegar berserkirnir hörfuðu undan en er þeir snerust á mót hrukku húskarlar upp undir húsin.

Sex féllu þar víkingar og varð Grettir banamaður allra. Síðan leituðu aðrir sex undan. Bárust þeir þá ofan naustinu og inn í naustið. Vörðust þeir þá með árum. Fékk Grettir þá stór högg af þeim svo við meiðingum var búið.

Húskarlar fóru þá heim og sögðu mikið af framgöngu sinni. Húsfreyja bað þá vita hvað af Gretti yrði en það fékkst ekki af þeim.

Tvo drap Grettir í naustinu en fjórir komust út hjá honum. Fóru þá sinn veg hvorir tveir. Hann eltir þá sem nær honum voru. Gerði myrkt af nótt. Þeir hlupu í kornhlöðu nokkura á þeim sem fyrr var nefndur er á Vindheimi hét. Þar áttust þeir lengi við en um síðir drap Grettir báða. Var þá ákaflega móður og stirður en mikið var af nótt. Veður gerði kalt mjög með fjúki. Nennti hann þá ekki leita víkinganna, þeirra tveggja er þá voru eftir. Gekk hann heim til bæjar.

Húsfreyja lét kveikja ljós í hinum efstum loftum við gluggana hann hefði það til leiðarvísis. Var og svo hann fat af því heim er hann ljósið.

En er hann kom í dyrnar gekk húsfreyja honum og bað hann vera velkominn "og hefir þú," segir hún, "mikla frægð unnið og leyst mig og hjú mín frá þeirri skemmd er vér hefðum aldrei bót fengið nema þú hefðir borgið oss."

Grettir segir: "Eg þykist mjög hinn sami og í kveld er þér töluðuð hraklegar við mig."

Húsfreyja mælti svo: "Vér vissum eigi þú værir slíkur afreksmaður sem höfum vér reynt. Skal þér allt sjálfboðið innan bæjar það sem hæfir veita en þér sæmd í þiggja. En mig varir Þorfinnur launi þér þó betur er hann kemur heim."

Grettir svarar: "Lítils mun við þurfa fyrst um launin en þiggja mun eg boð þitt þar til er bóndi kemur heim. En þess væntir mig þér megið sofa í náðum fyrir berserkjunum."

Grettir drakk lítið um kveldið og með vopnum sínum um nóttina. Um morguninn þegar lýsa tók var mönnum saman stefnt um eyna. Var þá farið leita berserkjanna, þeirra sem undan höfðu komist um kveldið. Þeir fundust áliðnum degi undir einum steini og voru þá dauðir af kulda og sárum. Síðan voru þeir færðir í flæðarurð eina og dysjaðir þar. Eftir það fóru þeir heim og þóttust eyjarskeggjar í frið þegnir.

Grettir kvað vísu þessa er hann kom heim til húsfreyju:

Tólf höfum gröf hjá gjálfri
gunnelds búið runnum.
Einn nam eg öllum vinna
ótrauðr beran dauða.
Hver munu gild um gjörvast,
gulls vel borin selja,
verk, þau er einn fær orkað,
ítr, ef slík eru lítil.

Húsfreyja mælti: "Víst ertu fárra manna líki, þeirra sem eru til."

Setur hún hann í öndugi og gerði til hans alla hluti vel. Leið svo fram uns Þorfinns var heim von.

load focus English (Eiríkr Magnússon and William Morris, 1869)
load Vocabulary Tool
hide Display Preferences
Greek Display:
Arabic Display:
View by Default:
Browse Bar: