previous next

Click on a word to bring up parses, dictionary entries, and frequency statistics


8. ad Paulum Iovium Episcopum Nucerinum | Historiarum scriptorem carmen

Paule Iovi, totum cuius iam clara per orbem
Fama volat, celerique altum petit aethera penna,
Duratura diu atque omnis ventura sub annos,
Non quod Peonias iampridem, et Apollinis artes
5Callueris, multosque hominum subduxeris Orco,
Nec quod priscorum nostratia nomina primus
Piscibus imponens, Latias claraveris oras,
Aut quod magnorum effigies atque ora virorum,
Qua tuus aequoreis Benacus non minor undis
10Assurgit, fremituque imitatur murmura Ponti,
Non sumptu exiguo atque ingenti pinxeris arte,
Quique sua ornatis addens insignia verbis
Ellogia illorum varios testantia honores,
Quae praeclara licet per se videantur et alti
15Ingenii factura fidem, tamen illamet ipsis
Historiis collata tuis ceu sydera sole
Vanescunt, propriasque amittunt singula vires.
Hic siquidem tete maior, teque ipse relinquens
Post terga, extremum properas superare cacumen,
20Vel potius summo consistens vertice montis,
Iam dudum foelix operum, laetusque laborum
Despectas alios infra, tutusque quiescis,
Quo nunquam nostro quisque pervenit in aevo,
Forsitan et nunquam posthac venientibus annis
25Perveniet quisquam tantae ad fastigia laudis.
Quid nam opere in tanto primum, tantique laboris
Atque aevi multis pleno magnisque periclis
Mirer ego? Ingeniumve audax tam multa quod unum
Tamque loqui diversa paraverit, an seriem qua
30Cuncta suis disposta locis miro ordine narras,
An potius clari eloquii numerosque salesque
Verborum, et proprias vario discrimine vires?
Queis reges, populosque omneis, veterisque novique
Orbis ubi Ammerica nostri de nomine civis
35Alta iacet, prisca verus novitate recenses,
An magis ut causas omneis, bellique gerendi
Consilia et rerum rationem reddere pergis?
Unde hominum mores varios addiscere et ampla
Ornamenta queat, patriaeque sibique parare
40Quicumque illa semel docto perlegerit ore.
Tu quo castra Ioco metanda, et qualibus armis
Offirmanda, quibusque et qualibus oppugnanda
Saepe doces, saepe idem urbeis defendis, et idem
Expugnas, tu quae fallacia foedera quae sint
45Fidi mores, populumque levem, timidumque senatum
Arguis, et nulli tutum confidere monstras
Quae si nostrorum regum imprudentia et illa,
Illa animis hominum regnandi dira cupido
Scivisset, numquam Italiae, quod caverat olim
50Mediceus praestans animis, et viribus heros,
Externis iterum patuissent claustra tyrannis
Illius si consilium, si facta sequuti
Essemus, coelo demissi civis ab alto.
Numquam iterum peregrina manus, numquam advena miles.
55Quem sua non virtus, sed nostra ignavia nostraque
Invidia, et procerum excivit discordia demens
Paeninas fauces, coelo tractusque propinquos
Molis inaccessae superasset culmina, numquam
Impius, et nostris allectus ruribus hostis.
60Ah miserae et longum digna atque indigna ferentis
Ltaliae in predam vertisset, et oppida, et urbes,
Italiae fera gens populasset littora nunquam,
Italiam numquam stravisset barbarus ensis.
Heu quoties post interitum, post funera magni
65Laurentis Itali nostro de sanguine vepres
Rorarunt! Italo quoties de sanguine rivi
Creverunt quoties, Italo maduere cruore
Aequoraque, campique omnes, sylvaeque, lacusque!
Nam quae tam longe est, tamque ardua et avia rupes,
70Quae tam sepositae valles? Quae fluminis ora,
Quod mare, quis scopulus, quo non furor efferus atque
Praedandi illorum rabies pervaserit ultro?
Testes qui nostris spumarunt ossibus albi,
Sebetus, Lyris, Tarrus, Padus, Abdua, Rhenus.
75An non Ethruscos umbrosa cacumina montes,
Et Florentinos excelsa palatia colleis,
Nunc ferro excindi, saevis nunc ignibus
Vidimus, et, crebris responsantem ictibus ipsi,
Ipsi, inquam, intrepidi roboantem audivimus Arnum?
80Quem non Hispanis audax Germania castris,
Dux ve Italo Gallus confisus milite fortis
Terruit, et vires totius pertulit orbis.
Quin etiam Latium, et rerum pulcherrima Roma,
Roma deum auspiciis fundata, atque aemula coelo
85Concidit istorum indignis eversa ruinis.
Sed si non aliam venturo numina Cosmo
Invenere viam, liceat periisse tot urbes,
Totque viros ferro crudeleis isse sub umbras
Ante diem, liceat tot amara atque aspra tulisse.
90Iam privata placent, iam publica damna videntur
Commoda, iam tanti est Arnique Tybrisque ruina.
Concurrant iterum, sed eodem sydere et iisdem
Auspicibus, qua se coelo mons Murlius aequat.
Agmina, nec virtute pari nec viribus aequis,
95Et causa si diis bene creditur inferiori
Quo sua victori renovetur laurea Cosmo
Et nos sub tali vivamus principe tuti
Quandoquidem hic viridis primo sub flore iuventae
Maternam referens pietatem, animosque paternos,
100Sublimi accitus regno, claroque locatus
In solio patrum auspiciis, populique favore
Porrectas patriae non detrectavit habenas.
Tempore tam dubio tali in discrimine rerum
Accipere, et semet tantis offerre periclis,
105Communi propriam postponens ipse salutem,
Publicaque anteferens privatis commoda damnis.
Indole dein quanta referam, quam pectore forti
Presserit, et rerum iustas laxarit habenas?
Utque afflicta diu bello ac civilibus armis,
110Resque virosque locosque levaverit, ut sua suique
Forma prior, priscum decus, nomenque rediret?
Sic etiam ingenti pluvia ventoque gravati
Exoritur cum sol, tolluntur ad aethera flores,
Et seges inclinata solo sese erigit alto.
115Hic quoties sua signa, suosque ad bella tribunos,
Invictas equitum turmas, peditumque catervas
Pro patriae rebus, pro relligione deorum
Caesaris aut magnis non parvas viribus addens,
Emisit toties victricia rettulit arma,
120Et referet posthac iustis quia militat aether!
Huic quoque non tantum Ethruscae, Musaeque Latinae.
Verum etiam Argolicae Sese debere fatentur,
Quas miseras totoque expulsas orbe recepit,
Et fovet, amplexus maiorum exempla suorum.
125Quin etiam, si non vates praesagia fallunt,
Ni frustra augurium coelo demittitur alto,
Divino siquid debemus, ut omnia, Bembo
Credere debemus, si non sunt omnia falsa.
Tempus erit cum diis et te, bone Cosme, favente,
130Discussis, quae nunc offuscant nubila monteis
Invidiaque procul Scythicis algente sub oris,
Romanus Thusco fasces submittet Apollo,
Aut certe non maior erit, Tyberisque fluenta
Aequabit, si non excedet nobilis Arnus.
135Nunc sibi, quem frustra mille optavere maritum
Insignes animis, forma et praestantia puellae,
Magnanimi herois formosa, et sancta virago,
Perpetuo casti coniunxit foedere lecti.
Innumeros heroas et innumeras heroinas,
140Divorum auspicio paritura, ducemque datura
Ausoniae, et sacris Romanum qui regat orbem.
Hunc unum Caesar primis expertus ab annis,
Terrarum dominus Caesar, vindexque deorum,
Ingenium, puerique fidem, curasque viriles,
145Invictumque animi robur miratus, et arteis
Extulit, imperioque bonus praefecit avito;
Unum hunc excelsas Tybris qui possidet arces,
Ethruscus pater et terras qui numine torquet
Suspicit, et miro iuvenem complexus amore,
150Ingenteis ob virtutes celebratque fovetque,
Ut dubium nulli iam sit, quin magna deorum
Cura sibi hunc alios inter delegerit omneis,
Qui miserae Ausoniae tandem terraque marique
Et velit, et possit fessis succurrere rebus,
155Ferreaque antiquum convertere saecula in aurum.
Sed quid ego a primo disgressus carmine, tanquam
Enumerare alto labentia sydera Olympo,
Aequor, et angusta totum concludere in urna
Sperarim, laudes magni et praeconia Cosmi
160Deterere imprudens, et candida lumina solis
Stultior obscuris velle illustrare tenebris
Occepi? Ad tete redeo, me me mihi reddo.
Obstrepere ut corvus cygno tibi desinat ater,
Paule Iovi, qui tunc multum, longeque profecto
165Vidisti ut reliquis in rebus, cum tua tanta,
Tamque bona egregie misisti munera tanto,
Tamque bono egregioque duci, quo iustius unquam
Nec vidit quicquam prudentius auricomus sol.

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 United States License.

An XML version of this text is available for download, with the additional restriction that you offer Perseus any modifications you make. Perseus provides credit for all accepted changes, storing new additions in a versioning system.

load Vocabulary Tool
hide Display Preferences
Greek Display:
Arabic Display:
View by Default:
Browse Bar: