Click on a word to bring up parses, dictionary entries, and frequency statistics


1. Iuliano Gondo

Dum te defessum studiis curisque gravatum,
Me sine ab urbe procul Signia rura tenent,
Et sine me campis solus spatiatus apertis,
Perfrueris coelo liberiore diu,
5An ne tibi effluxit nostrum de pectore nomen?
An sumus, ut quondam, semper in ore tuo?
Arbitror, ut quondam, sic nunc quoque Varchius ore est
Saepe tuo, qui te vere amat ex animo.
Nos non ambitio unanimes vesana, nec auri
10Sacra fames, toto quod patet orbe malum,
Sed studia et mores iungunt, eademque voluntas,
Et coelum, quod nos invicem amare iubet.
Quod si non rident aedis laquearia nostrae,
Fulget ab antiquis nec mihi splendor avis.
15Arva nec innumeris finduntur nostra iuvencis,
Sed modicas messeis area parva terit,
Quamquam o nec modicas olim, nec parva, sed amplas,
Ampla dabat priscae simplicitatis avo.
Et mihi recta tamen mens est, ne tempore in ullo
20Arguor intactam commaculasse fidem.
A nobis laesum nec se pote dicere quisquam,
Haec sunt pro magna nobilitate mihi.
Possum ego divitias, possum, Iuli optime, reges
Spernere, prae Musis est mihi dulce nihil.
25Quid iuvat ostrina tandem procedere veste,
Et fultam Pario marmore habere domum?
Stemmata quid proavum nobis longo ordine prosunt?
Plurimaque in prima fixa trophea domo?
Nascimur aequales omnes, foelicior ille
30Qui sua, non patrum facta referre potest!
Te tua nobilitat virtus, te fama parentum,
Quique tuo fulget plurimus ore pater.
Et tamen humanis subiectus casibus, ut nos
Cottidie innumeris exagitare malis,
35Nec tibi divitiae possunt expellere morbos,
Aut abigunt curas splendida facta patrum.
Crede mihi, studiis nil est iocundius iisdem,
Nec quicquam, vera maius amicitia.
Pythias et Nisus testes, quique invia nigri
40Regna Dei et Stygias vivus adivit aquas,
Quos inter ventura olim nos saecla reponent,
Usque adeo est omni tempore rara fides.
Ergo tam sanctum fidumque sequamur amorem,
Et simul incoeptum perficiamus iter.


2. Ioannibaptistae Busino

Ergo ego, ut incedam gemmis spectandus et ostro,
Ionio credam turgida vela salo?
Et visam terras primo sub sole calenteis,
Ignotasque petam per maria alta domos?
5Et potero fratrem dulcesque relinquere amicos?
Et patriam, qua nil carius esse potest?
Ah ego vel potius gelidis in montibus opto
Stem lapis, aut cautes fluctibus aequoreis,
Quam me cura unquam gemmarum aut divitis auri
10Cogat natali longius ire solo.
Non ita me cupidum finxit natura benigna,
Spernere divitias et Deus ipse dedit.
O pereat quicumque auri male captus amore,
Caeruleas primus sollicitavit aquas,
15Nec timuit vastas ventis tollentibus undas,
Quamque videt capiti semper adesse necem.
Me dulces, Busine, iuvent ante omnia Musae,
Harum ego sim vates, harum ego sacra feram;
Has propter primo terras sub sole calenteis,
20Et peterem ignotas per maria alta domos,
Nec me terrerent vesani murmura ponti,
Sydera cum aequalis montibus unda ferit.
Non mihi deest animus, me non ignavia tardat,
In sola dicar lentus avaritia.
25An tanti esse putas Syrios Arabosque liquores,
Et ferre e tota divitias Asia,
Ut fragilem adversis committere flatibus alnum
Iratoque velis ducere vela salo?
O nimium infoelix quicumque ut dives obiret!
30Mille tulit terrae; mille pericla maris,
Et cras victurus, vivendi commoda semper
Prorogat, et medio flumine quaerit aquas.
A contra, nimium foelix, qui rure paterno
Exigua potuit conseruisse casa!
35Non fremitus pelagi, non hic horrentia castra,
Nec timet armatas in sua membra manus.
Hunc non excruciant fasces, non gloria vulgi
Sollicitat, tristis nec terit invidia,
Sed facilem vitam proprio non dives in agro
40Vivit ab insidiis atque labore procul,
Et tamen interdum maturas collegit uvas
Pomaque quae manibus severat ipse suis.
Agricolae modo flaventia demetit arva,
Dum canit agrestes rustica turba modos
45Ipse suas pecudes stabulis expellit, et ipse
Vimina carpentes increpat usque boves.
Nunc cerasa in thyrsum legit et benevolentia serta
Suspendit patrios sedulus ante lares,
Et modo traducit lentos in gramine somnos
50Fusus humi ad strepitum dulce sonantis aquae
Frigoraque ante focos, aestatem vitat in umbra
Securus quicquid post ferat hora, sequens
Hunc non turba procax sed simplex villica curat,
Praeparat et tenues ipsa ministra dapes.
55Hanc mihi, dii faciles, quaeso, concedite vitam,
Qualis Saturno regna tenente fuit.


3. ad Hannibalem Carum

Etsi te nostro tristari, Care, dolore,
Pro magno inter nos mutuo amore scio,
Vis tamen et morbi, et cordis labor intimus urgent,
Ut tecum extremo hoc tempore pauca quaerar.
5Certe ego, uti nolim, sic non cohorreo mortem,
Sed mortis lentum tabificumque genus.
Et quamquam primo rapiar sub flore iuventae,
Non tamen idcirco plus perire dolet,
Vix dum septenos quater est traducta per annos
10Vita mihi nullo non labefacta malo.
An memorem, ut caros dulci cum fratre parentes
Extulerim parvo tempore paene puer?
Utque etiam occiderit vitae pars maxima nostrae
Iulius humana conditione deus?
15Mox etiam meminisse potes, decessit et alter
Iulius, Urbini fama, decusque sui.
An memorem Martellum etiam, Pardumque secutum
Usque per Elisias Astyanacta domos?
Foelices animae quae nunc florentibus arvis
20Antiquos laetae vivitis inter avos,
Et modo divinas per mollia prata choreas
Ducitis incomptas inter Amadryadas,
Et modo iucundos prostrate in gramine somnos
Carpitis ad murmur lene cadentis aquae!
25Cum tamen interea fatis ingentibus ipse
Nec vita possum nec bene morte frui,
Inter utramque diu conflictans, iam neque letum
Sperare, aut vitae consuluisse queo.
Me miserum, fatique mali treis amplius annos
30Heu iaceo nulla restituendus ope!
Quod si non alia formidine deterrerer,
Maior et urgeret pectora nostra metus
Tot gravibus curis finem daret una, brevisque
Quaeque potest eadem solvere cuncta vita.
35Foelices qui non venere in luminis auras,
Abstulit aut siquos et tulit una dies!
Non ego tam multis affligerer, undique curis
Versaret nec me tantus ubique dolor,
Quem tamen ut patiar moderate et pectore iusto,
40Ille rogat, qui mi cuncta iubere potest.
Ipse rogat Laurus, Lauro quis deneget unquam?
Quo melius, quo nil gratius esse potest?
Vivam, igitur, si vita potest tam triste vocari
Supplicium, quamvis morte magis miserum.
45Teque mihi ante oculos ponam quem pectore gesto,
Care mihi atque oculis carior atque anima,
Praesertim cum longa, nec infelicia prorsus
Tempora dent viridi sydera canitie,
Quod si etiam vitae decurso lumine nobis
50Instat iam summa meta suprema die.
Te, quaeso, o Laurumque mei servetis amorem,
Quos etiam Elysiis vallibus umbra colam.
Hoc precor, hoc tantum verbis unum omnibus opto,
Non moritur cuius vita duplex superest.


4. ad Ioannem Nerettum

Qui coeli spatia ampla hodie metitur et astra
Cras nihil, aut cineres conteget urna brevis,
Nec quisquam potis est celerem tardare senectam,
Aut unum e gelida demere morte diem;
5Et dubitamus adhuc tristeis, Nerette, querelas,
Abiicere, et curas pellere corde graveis?
Non furor est etiam lacrimas adiungere damnis,
Et quod erat mortale interiisse quaeri?
Ipse ego, cui teneris rapuit fortuna sub annis
10Dilectum cara cum genitrice patrem,
Mox etiam fratrem praestanti pectore et armis
Amisi, nostrae spemque decusque domus,
Tuque nihil, dilecte minus dulcissime Iuli,
Occidis, aetatis gloria prima tuae.
15Te, Martelle, etiam, primis te, Barde, sub annis,
Te saepe Astianax, luximus, atque diu
Quid referam, quantis post casibus atque periclis,
Heu miser, externas cogere adire domos?
Utque gravi post bella alieno tempore morbo
20Implicitus furvae limina mortis adi,
Qua liquidis Sebethus aquis petit aequora propter
Parthenopem, molli dum secat arva pede,
Utque etiam, solo studiorum incensus amore,
Pertulerim mille incommoda, mille feram?
25Adde quod oppressus damnis Laurentius iisdem,
Felsinea dudum vivit in urbe procul.
An taceam de te duris exercite rebus
Care, mihi quo nil carius esse potest?
Hos tamen atque alios constanti pectore casus
30Fortuna exupero fortior ipse mea,
Quin etiam solis inhiantes pectore toto
Divitiis iuvat his increpuisse iocis.
An nequeunt tristes languenti e corpore morbos
Pellere opes Tyrii strataque picta tori,
35An non et pauper coeli pulcherrima templa
Aspicit, et solis regibus arva virent?
Numquam ne insomnes intrant alta atria curae?
Num mors purpureos horret adire lares?
Ah miseri, num dulce minus vel gramine somnos
40Ducere vel puro fonte levare sitim,
Praesertim cum vere novo ridentibus agris
Mobilis herbarum suscitat aura comas
Nympharumque chori sparsi per colla capillis
Ludunt iucundo dum strepit unda sono.
45Tunc genus omne avium pecudum pectora amorem
Frondea per nemorum culmina dulce canit,
Et laetae pecudes per pabula laeta vagantes
Vespere vix superant limina, lacte graves;
Dat tellus segetes, poma arbor, pocula fontes,
50Antra domum, tegmen fraxinus, herba torum.
Hic ego sepositus vulgo curisque remotus
Optarim tecum vivere posse diu,
Et tecum molli requiescere lentus in umbra,
Dum gravis arentes aestus hiulcat arvos.
55O quae tunc lauro modularer carmina, quamquam
Longo est maiore dignior ille sono!
Nec pudeat pastores inter me ludere turbas
Interdum, et sacros transiluisse focos.
Talis vita olim cum nondum divitis auri
60Sacra fames animos ceperat orbe fuit;
Non ensis, non vallus erat, non horrida bella,
Cuncta tener placida pace regebat Amor
Haec si ego, qui tecum collatus, iure videbor
Esse nihil quanto te magis illa decent?
65Quem Musae Aoniis lactarunt vallibus, et cui
Ipse dedit sacros phoebus inire choros,
Qui rerum causas et vasti foedera mundi
Ante alios docta condita mente tenes.
An ne aliquid nostri post fata relinquitur et quae
70Vita bonis, et quae sit data poena malis,
Purpureo cur vere rosae, cur messibus aestas
Gaudeat et nullis turgeat aequor aquis?
Pluraque de genere hoc naturae arcana latentis,
Omnia sunt animo cognita, Iane, tuo.
75Ergo sollicitos aliis cedamus honores,
Nobis sint, quaeso, florea rura satis ;
Paupertas nulla est contentis vivere parvo,
Plura petit semper, plurima quisquis habet.


5. ad Laurentium Lentium

Exigui dum tu, Lenti, prope flumina Rheni
Felsineos celebras, arva beata, lares,
Illaque perplexi volvens enigmata iuris
Immoreris nimium sedulus in studiis.
5Nos hic Ethrusci non longe a fluminis unda,
Qua tuus antiqua lar vetus arte nitet,
Ocia florenti sine te traducere in urbe
Non laeti, heu curis cogimur usque novis!
Non tamen assiduo iuvat indulgere labori
10Et mortem exemplo pene vocare tuo.
Nam modo vulgus iners circum spaciamur ad aras,
Nunc medio serimus verba iocosa foro.
Hic ubi marmoreus non integer astra colossus
Vere humero insignis deficiente videt.
15Stant ubi et Herculei nuper multa arte labores,
Magnum equidem, sed longe inferioris opus.
Et tamen interea iocundos inter amicos
Dignum aliquid semper colloquimurque grave;
Hic etiam multum de te sermonis habetur,
20Ingenium laudat dum mihi quisque tuum.
Et modo Fesuleas, Lenti, conscedimus arces,
Qua tibi adhuc nostra stant gemina antra manu,
Et circum arboribus servant tua nomina trunci,
Lentius hic, illic cortice Laurus habet.
25Est etiam Lauri procero in stipite carmen,
Quod sancti aeternum pignus amoris erit;
Varchius hanc nullo nunquam celebrabit honore,
Sat meritis faciet nec tamen ille suis.
Vive diu, mihi sancta arbor, te, quaeso, nec imber
30Verberet, aut ventus, sol ve nocere queat
Ut ventura diu mirentur saecula laudem
Desuetam, et puram puro in amore fidem.
Hic memini, cum tu defessus, Laure, iaceres,
Insolitos volucres concinuisse modos,
35Certatim et zephiri circum strepitantibus auris
Spirabant dulci frigora amico sono,
Et leni aestivum suadebat murmure somnum,
Quae liquida e claro fonte cadebat aqua.
Ipse tuis varias immiscens frondibus herbas
40Texueram flavis caerula serta comis,
Et procul attonito mirabar pectore qualis
Maiestas, quantus surgeret ore decor;
Idem graminea fessum venantibus herba
Arbitror Orthigium decubuisse deum.
45At nunc assiduo studii nimioque labore
E facie cessit vividus ille color,
Et quae syderibus fulgebant aemula quondam
Lumina, sunt lapsa languidiora rosa.
O pereant leges et inania nomina, iura
50Quae nos hoc aevi nil, nisi furta docent!
Novi ego qui legum confisus diceret arte
Omnia se tuto posse patrare mala,
Atque reos legum inversis defendere verbis
Ipsaque multiplici fallere iura dolo,
55Quin etiam miseros opibus spoliabat avitis.
Proh scelus, et cunctis iam timor unus erat!
Tutius in terris fuerant sine legibus olim,
O cur non illo tempore natus ego?
Scilicet haec tantum spectant mala saecula fraudem,
60Omnes, divitias, fasque, piumque putant.
Hinc ipsos inter fratres natumque patremque
Iurgia et insano lis agitanda foro,
Hinc etiam nata est inter discordia amicos.
Ah miseri! sed non vera erat illa fides,
65Verus amor non curat opes, te, Laure, volente
Dispeream, si non omnia regna darem.
Et potius quam tecum uno contendere verbo
Praetulerim mille incommoda, nulle neces.
Quisque suos sequimur mores, mihi semper amicos
70Cura fuit sancta percoluisse fide,
Et te praecipue, quem primis iunior annis
Germani coepi fratris habere loco.
Vix bene adhuc puero decimus tibi fluxerat annus,
Sed tamen ingenio tum quoque magnus eras.
75Testis Picenae doctissimus Hannibal orae,
Hannibal aeterno iunctus amore mihi,
Ille tibi, ut nulla non esses parte beatus,
Formator docilis contigit ingenii.
Foelix ille quidem tanto praeceptor alumno,
80Illo, sed foelix non minus ipse tamen!
Si teneram palo teneram adiungere vitem
Decidet, aut tanto non fluet uva mero,
Ipse etiam valles Musarum atque ardua Phoebi
Culmina monstrabam non mihi nota docens.
85Et quamquam magnis currentes passibus, ambo,
Vos tamen hortabar tam bene coepta sequi.
Ter quinum Titan sed cum tibi verteret annum,
Deseris amisso patria tecta patre.
Illo me tristis tentabat tempore morbus,
90Nec socius potui, nec tibi adesse comes,
Felsineosque Lares discenda ad iura profectus,
Nullum unquam es vacuum passus adire diem.
Donec bis novies redeunt tibi tempora veris,
Et tria sunt annis abdita lustra tribus
95Nullane finis erit tantorum, aut pausa laborum.
Ah miser, et nimium, prodige Laure, tui,
Non quia te nolim studio praecedere cunctos,
Sed quia noverunt omnia habere modum.
Alterna vivunt mortalia cuncta quiete.
100Post tenebras semper fulget amica dies,
Assiduis nunquam vexantur flatibus orni,
Tu quoque post pluvias, Phoebe, redire soles,
Sed bene quod studiis altus melioribus, artes
Ingenuas, toto pectore amandus, amas.
105Non tu fallaces, non res miraris inanes,
Nec qui scit leges omnia. scire putas.
Scis me aliquem his studiis quondam impendisse laborem,
Dum puer invitus iussa paterna sequor.
Testes Alpheae mihi sunt ab origine Pisae,
110Multaque ad exortum nox vigilata diem.
Et Decius fama toto notissimus orbe,
Quique suos patruum solus avumque refert,
Qui nunc Meduacus qua pinguia perluit arva
Civica cum gnato compare iura docet.
115Quid quod amore tuo nuper, linguaeque nitore,
Ad studia haec longo tempore post redii?
Et tibi nescio quid scriptis mandavimus omne,
Quodcumque est, liquida deleat amnis aqua,
Vel pater ardenti Vulcanus torreat igne,
120Et cinerem cauri diripiantque noti.
Non quia non iuris cupiam consultus haberi,
Indigna ingenio sed reor illa tuo.
Nam matura licet nondum tibi venerit aetas,
Doctrina ante annos iudiciumque venit.
125Foelices illi, quorum non tempore lites,
Non fora, non carcer, poena nec ulla fuit!
Non rogo, non scelus est aliena pericula ludum
Et lucrum alterius damna putare suum.
Quam melius rerum obscuras inquirere causas,
130Hoc mundi immensum quo moveatur opus,
Unde benigna Venus, quae sit violentia Martis!
Quid tellus ingens, quid velit unda sibi?
Ulla ne sub terris maneat nos cura repostos,
Cum cito Laetheas transierimus aquas,
135Altaque Pegasidum, magnorum more virorum,
Ocia securum docta per antra sequi,
Quos inter primus divino pectore Bembus,
Adriaci Bembus gloria summa maris.
Solus hic Ethruscos inter Latiosque poetas
140Eminet, ut priscos non minor aequet avos;
Unus is Argolicam Latio sermone Minervam,
Et Latios Thusco temperat ore sales,
Qui nunc res Venetas Romanis dicere verbis
Aggressus, primas hac quoque parte feret.
145Omnibus huic unum votis exposcite, docti:
Tempora dent superi, quanta dedere bona
Scilicet, ut Graiae tandem pomeria linguae
Et clarae fines proferat Ausoniae.
Tu quoque, ni fallunt isti praesagia vultus,
150Et Phoebus vates falsa docere solet,
Clarus eris triplici Romana per oppida lingua
Et vivet nomen saecula cuncta tuum.
Tempus adest cum tu, Phoebi, iurisque sacerdos,
Fulgebis gemino cinctus honore caput.
155Tunc pater exoriens de rupibus Apennini
Tybridis aequabit nobilis Arnus aquas;
Tunc tua victuris intexent nomina cartis,
Quique soluta modis, quique ligata canunt.
Certe ego, si tantis non essem dotibus impar,
160Si tali possem par facere ingenio,
Nulla dies, nulla hora tuis sine laudibus iret,
Unum te nostrum carmen haberet opus.
Quicquid Apollo tamen nobis, seu carmine Ethrusco,
Seu dederit Latio serviet omne tibi,
165Quin etiam Argolicos nuper percurrere campos
Ignotasque diu coepimus ire vias,
Ut quandoque tuo possimus carmina sensu
Digna dare, et iuvenis facta referre senes.
Interea frustra expertum, puer optime, vires,
170Sufficiat mentis signa dedisse bonae.


6. ad F. Mariam Molsam

Dum nos egregium properamus visere Bembum,
Cui non ulla unquam saecla tulere parem,
Qua vaga Medoaci tranquillo flumine sequitur
Atque Antenoreos implicat unda Lares,
5Tu ad Tyberim parvi contempto gurgite Rheni,
Tarpeiasque arceis, Molsa, redire paras,
Quaeque modo absentis suspirant culmina nomen
Adventu tandem laeta beare tuo.
Illic te procerum longa comitumque caterva
10Redducet medium sedula turba domum.
Interea dum tu passim occurentibus ultro
Mille optata feres oscula, mille dabis
Et septem laeti referent nova nuncia colles
Mutua dicentum gaudia: Molsa redit,
15Molsa redit, date thura focis, costernite sacra
Fronde vias, sileant iurgia, Molsa redit!
Excitus qua voce pater Tyberinus alumno
Ipse suo assurgens ora recludet aquis,
Letitiaque manu mulcens ad pectora barbam,
20Signa dabit pleno mollius amne fluens.
Et Nymphae circum myrto lauroque virenti
Certabunt doctas implicuisse comas,
Bracchiaque in numerum iactantes dulcia dicent
Carmina, Pieridum carmina digna viro.
25O cui nec proavum decora alta, nec alta parentum
Nobilitas, ullo pene fuere loco!
Divitiasque patrum, contentus paupere cultu,
Sprevisti, et patriae commoda multa damus;
Te non ambitio, non regum purpura tangit,
30Cuncta putas studiis esse minora tuis,
Solum Musarum tibi sunt commercia cordi,
Quarum perculsus numine sacra geris.
Semper culta tibi rerum doctissima Roma est,
Vix etiam ingenio par fuit illa tuo.
35Illic humanos spirantia marmora vultus,
Aeraque coelestes iussa referre deos;
Illic excelsae populi solatia Thermae,
Atque urbem unius tecta imitata domus;
Illic innumeris Capitolia celsa triumphis,
40Altaque multiplici marmore templa deum.
Quidque longinquis duxerunt flumina rivis,
Tamquam non dulceis Tybris haberet aquas?
An non Pyramidum, et stultae miracula Memphis
Victa una hic tantum mole videre licet?
45Quae quamvis aevo iaceant consumpta vetusto
Deiecta hostili nuper et usta manus
Nunc quoque tanta tamen retinent vestigia, ut illa
Mirari haec tantum saecula pigra queant.
Illa mares animos claris ardoribus implent,
50Et stimulant verae laudis amore bonos.
Adde quod hic omni terrarum ex parte virorum
Nobilium assidua est ingeniosa cohors.
Hic pater est, rerum dominus sanctique senatus
Ordo sacer prisce, nuper adauctus aevi.
55Hanc tibi tu prudens legisti ex omnibus unam,
Oblitus patriae tempus in omne tuae,
Unde nec Hispani quondam, nec Theutoni arma
Barbara, nec valuit dira movere lues.
Tunc cum relliquias ferroque ignique relictas
60Immiti laeto pestis acerba daret,
Scilicet ingenium tantum ne Martia deesset,
Roma tibi, et foelix sic quoque pressa fores
Haec, et plura tibi veraci pectore dicent,
Quae sacra Romulei Tybridis antra colunt,
65Quae referent alii fatis melioribus usi,
Et quibus aspiret dexter Apollo magis,
Mi sat erit pingui verum dixisse Minerva,
Non tam culta alicui, quam mihi vera placent.
Atque utinam non me ventura redarguat aetas
70Olim de tanto pauca tulisse viro,
Cum leget Ethrusco sublimi carmine versus
Verbaque maternis tam bene iuncta modis!
Per te dives erit patrii sermonis egestas,
Et non Romano Thuscus Apollo minor.
75Nam quae iam Latiis mandasti plurima chartis,
Illa vel Oceano cognita utrique vigent,
Sic, o sic Thusca vulgares scripta Camoena
Multorum ut tecum notior esset honos!
Clara quidem per se pulcherrima Iulia, multo
80Laude tamen facta est clarior illa tua;
Non poterant animi dotes sensusque pudicos
Exprimere egregia marmora picta manu.
Et quae temporibus sola est victoria nostris,
Ethereis certe lapsa columna iugis,
85Iampridem propriis virtutibus abdita coelo,
Notior est nomen te recinente suum.
Illam castus amor sanctique cupidinis arma
Legitimae ardorem perdocuere facis,
Illa pios testata, fidemque, et coniugis ignes
90Flebilibus semper verberat astra modis,
Sic tristeis iterans iocunda voce querelas
Absumptum deflet Daulias ales Ithim.
Desine iam assiduo corrumpere lumina fletu,
Desine; sat lachrymis sancta Virago datum.
95Vir tuus aethereo late spaciatur Olympo,
Virtutis referens praemia digna tuae.
An memorem quae tu nuper, doctissime Molsa,
Dixisti memori carmina mente mihi?
Quaeque ego te vidi tristissima nocte silenti,
100Ad coelum cum diis non meditata queri?
An taceam potius, ne vulnera tanta retractem,
Damnum ingens huius saeculi, et opprobrium?
O ego quam vellem tecum modo vivere, verum
Officio, et pacta cogor abesse fide!
105Scis tu quam tristi cedebam pectore tardus,
Ut madidae lachrimas non tenuere genae,
Et tamen ad Bembum properabam, quo neque maius
Quicquam, nec totus sanctius orbis habet,
Est illic etiam saecli, vitaeque prioris
110Exemplar dulci cum gravitate Tryphon,
Hic Speronus, magni monumenta Platonis
Qui tenet, et docti dogmata Aristotelis,
Nec non doctiloquis permulcens omnia verbis
Lazarus Euganei qua patet ora soli,
115Neque alii plures quorum doctissimus unus
Cola Brunus, Bembi Cola amor atque fides.
Esset adhuc illic nostri Lampridius, cui
Gloria, cui primas Graecia et ipsa dedit
Quem modo Dirceos inter miratur olores
120Mincius Ausonia voce referre modos.
An taceam de te, Lenti carissime, cuius
Ingenio nihil est non facile atque leve,
Cui Deus et natura parens - quis credere tantum,
Quisve negare potest ! - cuncta dedere bona?
125Quem mihi de multis elegi millibus olim,
Dulce decus vitae, praesidiumque meae.
Hos ego cum fuero praesens veneratus, ad Arni
Exiguos repetam regna paterna lares
Atque ibi, mirando dum tu, vaga carmine sistes
130Flumina, non ingrata ocia segnis agam,
Nec tamen ignavi penitus torpebimus, illic
Divino assidue vera docente sene.
Quo duce coelestes dudum percurrimus oras,
Et labi nullo vidimus astra sono.
135Mox etiam illius docto discemus ab ore,
Omnia quo fiant, intereant ve modo.
Illic nobiscum modo sit, nec Roma superba
Invideat nobis omnia nostra bona,
Et Graio et Latio clarus Victorius ore,
140Quo mihi nil carum fata dedere magis.
Tunc etenim patriae linquentem incommoda terrae,
Sectarer socius, prosequererque comes,
Ut secum tectis excerptus molliter iisdem
Aspectu fruerer, colloquioque tuo.


7. Laurentio Lentio

Inficiunt nobis iampridem tempora cani
Debilitatque gravis tarda senecta pedes,
Lustra novem clausit, totidem cum mensibus aetas
Iam mihi, et incipiunt ocyus ire dies;
5Me tamen, ut quondam iuvenem, delectat amare,
Immo iuvat iam me praeter amare nihil,
Sit fas tam castos igneis, tam sancta referre
Obsequia; an pudeat dicere vera senem?
Nunquam dilecti decedunt pectore vultus,
10A nostro nunquam pectore Laurus abest,
Et quamvis absens longinquiis degat in oris,
Praesentem praesens conspicor usque tamen;
Illum clara dies, illum nox atra sopitis
Syderibus, nobis semper amica refert.
15Et cum brumali sternuntur tempore frondes,
Squallenteis et cum Syrius urit agros,
Ipse etiam montes ultra, et trans aequora, mentis
Eximia pernix nobilitate feror
Et loca dura gelu, septem subiecta Trioni
20Frigidaque Arctoo regna sub axe peto,
Qua Rhodanus, qua lenis Arar, qua Sequana dives
Perfundit campos Gallia lata tuos.
Nec me tunc ventis leniorem aut aegra moratur,
Aut tardat celeres pigra senecta gradus,
25Quamquam, si verum liceat dixisse, nec undas,
Nec terras opus est transiliisse mihi.
Quocumque aspicio, quacumque incedere pergo,
Quicquid ago, quovis tempore, quove loco
Aut loquar aut taceam, seu lux, seu sydera fulgent,
30Sive calet tellus, frigore sive riget,
Ante oculos semper cara obversatur imago
Et, si quid vero credere vera licet,
Te video aut certe videor, bone Laure, videre,
Et longum amplexu colloquioque frui.
35Tunc redeunt animo quae sic mansere reposta
Mente mihi, ut nullo tempore deciderint,
Ut puer ingenium forma formam aequiparares
Moribus et nulli mente secundus eras.
Quid, quod inaudito discendi accensus amore
40Divelli a longo vix poteras studio?
Et nimii quoties accusabare laboris,
Nullum unquam aiebas discere posse satis,
Ipse ego iudicium tantum tam mollibus annis
Miratus, simul et talia totque bona,
45Quantum nemo potest acie comprendere mentis,
Ardebam, notus, carus et esse tibi.
Sed quia non mea me tenuis fortuna latebat,
Sola fides, solus spem faciebat Amor.
Quaeque prius non parva fuit, mihi cura colendi
50Crevit in immensum pulcher Apollo tui.
Oh quoties leges nodosaque iura perosus,
Iurgiaque insani litigiosa fori
De manibus, nec non tota de mente libellos
Abieci incusans horrida iussa patris!
55Divitias aliis, et nomine magna libenter
Linquebam, parvo sat lare dives ego;
Musarum sylvae, Musarum flumina, sola
Musarum poterant antra placere mihi.
Quaeque alii ludo, festis vel lusibus, ipse
60Doctrinae studiis tempora cuncta dabam.
Saepe hyeme in media, mediis saepe aestibus, orta
Repperit insomnem, pervigilemque dies.
Tunc etiam incoepi, quamvis male sanus haberer,
Iungere materno patria verba sono,
65Non adeo ut nostros igneis curasque levare
Et petere auxilium praesidium ve malis,
Nam mala quis, curasque vocet, quaeratque levare
Queis mage nil sanctum est, queis mage dulce nihil?
Sed pueri ut formam dilecti animum pudicum
70Ethruscis possem tollere ad astra modis
Et memini Dantis magni, cultique Petrarcae
Cum legerem numeros obstupuisse diu,
Nec praeclara satis divini carmina Bembi
Mirari, aut poteram concelebrare satis.
75Arcadiae pastorum etiam, lususque iocique
Carminaque, et docti sic placuere sales,
Post illa ut longe sermonis cura Latini
Nempe minor nobis inferiorque foret,
Contentus vulgi lingua patriaeque loquela,
80Destiti ego externum quaerere velle decus.
Utque vides calamo inculto tenuique Minerva
Scribebam, si quid scribere iussus eram,
Et quamquam octonus mihi ter vix curreret annus,
Exierat vulgi nomen in ora meum,
85Et spem nonnullam de me venientibus annis
Praebueram quam post diripuere noti.
His ego confisus sperabam confore rebus,
Quandoque ut fierem dignus amore tuo,
Nec me vana fides animi, studiumque fefellit,
90Irrita nec voluit tam pia vota Deus.
Nam tua nec bonitas nunquam laudata, nec unquam
Sat laudanda, ultro coepit amare suum,
Et mihi praestari quae debent omnia amico
Sponte sua large detulit officia.
95Tunc ego foelici contingere vertice coelum
Ipsis coelitibus nec minor esse deis,
Ex illo illaesam concordi foedere vitam
Semper uti fratres viximus unanimes.
Alterutri siquid placuisset, protinus alter
100Quaerebat, semper unus utrique labor,
Quippe eadem semper uobis ingrata duobus,
Atque eadem nobis grata duobus erant,
Mirari ut nullus non secum, scire nec ullus
Iam posset, maior utrius esset amor.
105Ibas, ibam, stabam, stabas, denique semper
Alter in alterius commoda respicere.
Certe ego te propter Romana palatia et ampla
Deserui magni non semel arva Tybris
Ipse, tuis rebus cunctis sociisque relictis,
110Ad latus haerebas, usque et ubique meum.
Felsina disiunxit donec nos, Felsina docta,
Felsina, quae patria est vel mihi cara magis.
Siquid enim rerum naturae, si scio quicquam
Divinum, id totum Felsina me docuit;
115Ferrea Bucca illic aurum fundensque smaragdos,
Illi, ego, siquid sum debeo, siquid ero;
Illic Fabritius Garsonae, gloria gentis
Tam clarae, nec non altera spes patriae.
Post etiam Patavi praeclaram pergis ad urbem,
120Quo socius, quo te prosequor usque comes,
Atque ibi complures una foeliciter annos
Egimus, ut nunquam non meminisse iuvet.
Rursus ad exigui longo post tempore Rheni
Flumina te, rursus me comitante refers,
125Inde ubi consultum iuris fecere periti
Et posita est capiti laurea digna tuo.
Francorum ad regem sic mandat avunculus ipse,
Arripis, e morbo vix bene firmus, iter
Et tecum, nostri bona pars, Baptista Alemannus
130Discedit, quo non alter amabilior,
Quandoquidem egregium verbis rebusque parentem,
Non minus ingenio quam probitate refert.
Tunc ego quae tulerim sine te, dulcissime Lenti,
Unus, qui fueras portus et aura mihi,
135Vulnera ne refricem vix dum coeuntia, praestat
Ignorare tibi, quam retulisse mihi.
Quod nisi Stroza meuS rebus iuvisset in arctis,
Qui vere post te solus amicus erat,
Tristia me longae coepissent taedia vitae,
140Qua Phaeton tinxit fulmine adustus, aquas.
Ille mihi assistens, te, docte ac care Busine,
Testor, opem semper consiliumque dabat.
Ille mihi in patriam, quo rursus forte vocabar,
Post multa et magna incommoda suasit iter,
145Quo me languentem morbo curisque gravatum
Perduxit mira sedulitate comes.
Hic me quae tandem fortuna exceperit, unus
Quandoquidem scripsi singula quaeque tibi,
Pernosti, tantaque mones me fraude petitum
150Insidias caveam perfidiamque feram;
Parui ego, totumque uni tibi debeo, Cosme,
Quod sum, quod spiro salvus et incolumis.
Sponte mea siquidem, patria semotus ab urbe
Exilium laeto pectore dulce sequens,
155Quod mihi nascenti tribuerunt sydera, sylvis
Umbrosis lentus rura beata colo;
Et procul a vulgo solis inglorius arvis,
Foelix iam longo tempore vivo mihi.
Nam licet assiduis nunc hinc, nunc artibus illinc
160Appetar, innumeris afficiarque dolis,
Non modo non moveor quicquam tantaque quiete
Deturbor, sed eam cogor amare magis,
Atque utinam meritas sinenti pectore poenas
Non tam saepe mihi suppliciumque darent!
165Nostra etenim nimio dum plus ludibria quaerunt,
Et ficta impingunt crimina mille mihi,
Turpiaque obscoenis et me lacerantia verbis
Postibus affigunt carmina, quaque die,
Ut vel grammatici puerosque elementa docentes.
170Iam sibi contra me cuncta licere putent;
Ipsi non tantum vulgo ridentur ubique.
Fabula sed fiunt, ludibriumque bonis
Et me quod tantis oppugnent molibus unum
Efficiunt multis ne nihil esse puter.
175Ah miseri, ah male cauti, insonteis laedere non est!
Indigne oppressos sublevat ipse Deus.
An tantum est facinus, vel gloria tanta paternum,
Eloquium et Thuscas non renuisse deas,
Aut Bembum, quo nec melior, nec doctior ullus
180Extitit integra percoluisse fide?
Sed quid ego ingrata haec, prorsusque indigna diu iam
Conqueror, oblitus dissimilisque mei?
Unusquisque suos moreis, sua quisque sequatur
Gaudia; non omnes omnia quippe iuvant.
185Illi ne cessent aliorum incommoda velle,
Et bona non aliter, quam sua damna quaeri.
Urbanos alii melius sectentur honores
Sudorumque petant praemia divitias.
Nos nostros redeamus agros, quibus exulat omnis
190Invidia atque omnis stat procul ambitio!
At Charites, at blanda Venus, Bacchusque, Ceresque,
Faunique, et Satyri, capripedesque dei,
Dum Nymphae vel serta legunt, vel carmina dicunt
Aut celebrat castos casta Diana choros,
195Stant circum et teretes suras tremulasque papillas
Mirantes laudant, candidulosque pedes.
Ludunt lascivi per pabula laeta iuvenci,
Attondent simi mollia prata greges,
Discurrunt teneri non longe a matribus haedi;
200Non procul a foetu candida halat ovis,
Pastores ipsi sub frondibus arboris altae
Corpora securo fessa sopore levant,
Dum volucres liquida modulantur carmina voce,
Dum strepit aura, levi dum calit unda sono.
205Ipse ego naturae studio coelique relicto,
Rebus posthabitis tempus in omne meis,
Nil aliud studeo, curaque omnique labore
Nil aliud noctu molior atque die,
Quam mihi mandatum recte decurrere munus
210Et Florentinae consulere historiae,
Quod si fata meos vel rerum oppresserit ordo
Conatus, fuerit vel voluisse satis.
Nec tamen interdum ne longa indagine fessos
Aut nimio pressos pondere vincat onus,
215Non veterem flammam et priscum cantamus amorem,
Quo maior nec quo sanctior ullus erit.
Namque fatebor enim me certe non modo, nondum
Taeduit Ausoniae poenituitque lyrae
Cottidie sed plus augendae illius amorem,
220Ornandae studium, consiliumque probo,
Aut caras petimus sylvas, iucundaque Tempe
Qua iuga Senari montis opaca virent.
Hinc ubi te primum conspeximus, hinc ubi primum
Percussum est tantae foedus amicitiae,
225Cum vix dena tibi vitae fatalia Parcae
Stamina nevissent bis duodena mihi,
Vel qua frondentes ramis ingentibus ulmi
Spargunt Fesuleo vertice ad astra comas,
Murmure, quae levi perflatae et suavibus auris
230Spirant aestivo frigore blanda die,
Quo tecum immensi spectantem sydera mundi
Et quibus exurgant signa, cadantve modis
Olim me totos memini traducere soles,
Donec ab Hesperio surgeret axe Venus
235Et totas etiam memini traducere nocteis,
Donec ab Eois clara rediret aquis.
Illo sed nondum crudelis tempore miles,
Et plusquam hostili barbara turba manu,
Sylvarum nemorumque altos spoliarat honores
240Efferaque aequarat tecta perusta solo.
Cum te vix puerum patriis pro moenibus urbem
Tutari atque hosteis cominus impetere
Vidi ego, gavisusque tua virtute sequabar
Longius audaci castra inimica pede.
245Quin etiam venit in mentem quae dixerat olim
Praesaga et ductu mens mea, Phoebe, tuo
Eventura tibi, cuncta evenisse, nec hilum
Frustrata est sensus pythia certa meos,
Atque adeo ut nequeam temere quod carmine nostro
250Promisi, iuvenis facta referre senex.
Nam quis tot meritis, tot quis virtutibus aequus
Esse queat, laudes quisve referre pares?
Haec mihi, ut coelo depellunt nubila venti,
Discutiunt toto pectore tristitias
255Ut nec praesentis vitae fastidia, nec me
Venturae moveant proxima damna necis,
Sat videor vixisse diu, nec totus obibo.
Maior enim tecum est pars, meliorque mei,
Quare nec lachrymas dulces mihi fundite amici
260Et rude in inculto marmore carmen hiet:
Varchius hic situs est, trini bene cultor amoris;
Hoc uno egregius, coetera pene nihil.


8. ad Paulum Iovium Episcopum Nucerinum | Historiarum scriptorem carmen

Paule Iovi, totum cuius iam clara per orbem
Fama volat, celerique altum petit aethera penna,
Duratura diu atque omnis ventura sub annos,
Non quod Peonias iampridem, et Apollinis artes
5Callueris, multosque hominum subduxeris Orco,
Nec quod priscorum nostratia nomina primus
Piscibus imponens, Latias claraveris oras,
Aut quod magnorum effigies atque ora virorum,
Qua tuus aequoreis Benacus non minor undis
10Assurgit, fremituque imitatur murmura Ponti,
Non sumptu exiguo atque ingenti pinxeris arte,
Quique sua ornatis addens insignia verbis
Ellogia illorum varios testantia honores,
Quae praeclara licet per se videantur et alti
15Ingenii factura fidem, tamen illamet ipsis
Historiis collata tuis ceu sydera sole
Vanescunt, propriasque amittunt singula vires.
Hic siquidem tete maior, teque ipse relinquens
Post terga, extremum properas superare cacumen,
20Vel potius summo consistens vertice montis,
Iam dudum foelix operum, laetusque laborum
Despectas alios infra, tutusque quiescis,
Quo nunquam nostro quisque pervenit in aevo,
Forsitan et nunquam posthac venientibus annis
25Perveniet quisquam tantae ad fastigia laudis.
Quid nam opere in tanto primum, tantique laboris
Atque aevi multis pleno magnisque periclis
Mirer ego? Ingeniumve audax tam multa quod unum
Tamque loqui diversa paraverit, an seriem qua
30Cuncta suis disposta locis miro ordine narras,
An potius clari eloquii numerosque salesque
Verborum, et proprias vario discrimine vires?
Queis reges, populosque omneis, veterisque novique
Orbis ubi Ammerica nostri de nomine civis
35Alta iacet, prisca verus novitate recenses,
An magis ut causas omneis, bellique gerendi
Consilia et rerum rationem reddere pergis?
Unde hominum mores varios addiscere et ampla
Ornamenta queat, patriaeque sibique parare
40Quicumque illa semel docto perlegerit ore.
Tu quo castra Ioco metanda, et qualibus armis
Offirmanda, quibusque et qualibus oppugnanda
Saepe doces, saepe idem urbeis defendis, et idem
Expugnas, tu quae fallacia foedera quae sint
45Fidi mores, populumque levem, timidumque senatum
Arguis, et nulli tutum confidere monstras
Quae si nostrorum regum imprudentia et illa,
Illa animis hominum regnandi dira cupido
Scivisset, numquam Italiae, quod caverat olim
50Mediceus praestans animis, et viribus heros,
Externis iterum patuissent claustra tyrannis
Illius si consilium, si facta sequuti
Essemus, coelo demissi civis ab alto.
Numquam iterum peregrina manus, numquam advena miles.
55Quem sua non virtus, sed nostra ignavia nostraque
Invidia, et procerum excivit discordia demens
Paeninas fauces, coelo tractusque propinquos
Molis inaccessae superasset culmina, numquam
Impius, et nostris allectus ruribus hostis.
60Ah miserae et longum digna atque indigna ferentis
Ltaliae in predam vertisset, et oppida, et urbes,
Italiae fera gens populasset littora nunquam,
Italiam numquam stravisset barbarus ensis.
Heu quoties post interitum, post funera magni
65Laurentis Itali nostro de sanguine vepres
Rorarunt! Italo quoties de sanguine rivi
Creverunt quoties, Italo maduere cruore
Aequoraque, campique omnes, sylvaeque, lacusque!
Nam quae tam longe est, tamque ardua et avia rupes,
70Quae tam sepositae valles? Quae fluminis ora,
Quod mare, quis scopulus, quo non furor efferus atque
Praedandi illorum rabies pervaserit ultro?
Testes qui nostris spumarunt ossibus albi,
Sebetus, Lyris, Tarrus, Padus, Abdua, Rhenus.
75An non Ethruscos umbrosa cacumina montes,
Et Florentinos excelsa palatia colleis,
Nunc ferro excindi, saevis nunc ignibus
Vidimus, et, crebris responsantem ictibus ipsi,
Ipsi, inquam, intrepidi roboantem audivimus Arnum?
80Quem non Hispanis audax Germania castris,
Dux ve Italo Gallus confisus milite fortis
Terruit, et vires totius pertulit orbis.
Quin etiam Latium, et rerum pulcherrima Roma,
Roma deum auspiciis fundata, atque aemula coelo
85Concidit istorum indignis eversa ruinis.
Sed si non aliam venturo numina Cosmo
Invenere viam, liceat periisse tot urbes,
Totque viros ferro crudeleis isse sub umbras
Ante diem, liceat tot amara atque aspra tulisse.
90Iam privata placent, iam publica damna videntur
Commoda, iam tanti est Arnique Tybrisque ruina.
Concurrant iterum, sed eodem sydere et iisdem
Auspicibus, qua se coelo mons Murlius aequat.
Agmina, nec virtute pari nec viribus aequis,
95Et causa si diis bene creditur inferiori
Quo sua victori renovetur laurea Cosmo
Et nos sub tali vivamus principe tuti
Quandoquidem hic viridis primo sub flore iuventae
Maternam referens pietatem, animosque paternos,
100Sublimi accitus regno, claroque locatus
In solio patrum auspiciis, populique favore
Porrectas patriae non detrectavit habenas.
Tempore tam dubio tali in discrimine rerum
Accipere, et semet tantis offerre periclis,
105Communi propriam postponens ipse salutem,
Publicaque anteferens privatis commoda damnis.
Indole dein quanta referam, quam pectore forti
Presserit, et rerum iustas laxarit habenas?
Utque afflicta diu bello ac civilibus armis,
110Resque virosque locosque levaverit, ut sua suique
Forma prior, priscum decus, nomenque rediret?
Sic etiam ingenti pluvia ventoque gravati
Exoritur cum sol, tolluntur ad aethera flores,
Et seges inclinata solo sese erigit alto.
115Hic quoties sua signa, suosque ad bella tribunos,
Invictas equitum turmas, peditumque catervas
Pro patriae rebus, pro relligione deorum
Caesaris aut magnis non parvas viribus addens,
Emisit toties victricia rettulit arma,
120Et referet posthac iustis quia militat aether!
Huic quoque non tantum Ethruscae, Musaeque Latinae.
Verum etiam Argolicae Sese debere fatentur,
Quas miseras totoque expulsas orbe recepit,
Et fovet, amplexus maiorum exempla suorum.
125Quin etiam, si non vates praesagia fallunt,
Ni frustra augurium coelo demittitur alto,
Divino siquid debemus, ut omnia, Bembo
Credere debemus, si non sunt omnia falsa.
Tempus erit cum diis et te, bone Cosme, favente,
130Discussis, quae nunc offuscant nubila monteis
Invidiaque procul Scythicis algente sub oris,
Romanus Thusco fasces submittet Apollo,
Aut certe non maior erit, Tyberisque fluenta
Aequabit, si non excedet nobilis Arnus.
135Nunc sibi, quem frustra mille optavere maritum
Insignes animis, forma et praestantia puellae,
Magnanimi herois formosa, et sancta virago,
Perpetuo casti coniunxit foedere lecti.
Innumeros heroas et innumeras heroinas,
140Divorum auspicio paritura, ducemque datura
Ausoniae, et sacris Romanum qui regat orbem.
Hunc unum Caesar primis expertus ab annis,
Terrarum dominus Caesar, vindexque deorum,
Ingenium, puerique fidem, curasque viriles,
145Invictumque animi robur miratus, et arteis
Extulit, imperioque bonus praefecit avito;
Unum hunc excelsas Tybris qui possidet arces,
Ethruscus pater et terras qui numine torquet
Suspicit, et miro iuvenem complexus amore,
150Ingenteis ob virtutes celebratque fovetque,
Ut dubium nulli iam sit, quin magna deorum
Cura sibi hunc alios inter delegerit omneis,
Qui miserae Ausoniae tandem terraque marique
Et velit, et possit fessis succurrere rebus,
155Ferreaque antiquum convertere saecula in aurum.
Sed quid ego a primo disgressus carmine, tanquam
Enumerare alto labentia sydera Olympo,
Aequor, et angusta totum concludere in urna
Sperarim, laudes magni et praeconia Cosmi
160Deterere imprudens, et candida lumina solis
Stultior obscuris velle illustrare tenebris
Occepi? Ad tete redeo, me me mihi reddo.
Obstrepere ut corvus cygno tibi desinat ater,
Paule Iovi, qui tunc multum, longeque profecto
165Vidisti ut reliquis in rebus, cum tua tanta,
Tamque bona egregie misisti munera tanto,
Tamque bono egregioque duci, quo iustius unquam
Nec vidit quicquam prudentius auricomus sol.


9. epistola ad Laelium Bonsium ut iuri operam det

Laeli, quem dexter nascentem aspexit Apollo,
Et Maia genitus primo tibi fautor ab ortu,
Eloquium excellens, promptasque ad carmina vires,
Ingeniumque dedit cunctis versatile rebus,
5Praecipue iuri dicundo eidemque docendo,
Nec non et populis moderandis vocibus aptum.
Quam fuerit legum semper veneranda potestas,
Quotque viri bis studiis quondam nostrisque diebus
Claruerint docti simul, ac virtute decori,
10Quantum praeterea privatim ac publice in omni
Tempore profuerint rebus, quantumque salutis
Attulerint decorisque simul bellique domique
Publica res, quocumque illos aut regna vocarent,
Nota tibi, et mecum es pleno saepe ore loquutus.
15Cur igitur dubitas tam longo tempore, tamque
Perplexus pendensque animi, num