"Postquam iacta vides solido de marmore tantae Fundamenta domus, alias nune dicere parteis Aggrediar coepto incumbens, Pariisque columnis Impositum mihi surget opus, pulcherrima donec Sublimi ad caelum se machina vertice tollat. Optimus Euganeis quondam accersitus ab oris Praefuit huic populo Estensi de sanguine primus Albertus, magnis meritis carissimus urbi. Fretus amicorum auxiliis summoque favore Ramberti, nostris quo non mage civibus alter Gratus erat, sese huc tulit Actius atque potitus Imperio fines regni feliciter auxit. Nominis eiusdem iuvenis laudisque paternae Aemulus ingenti studio plebisque patrumque Praeficitur summae rerum. Pulcherrimus illi Oppicius succedit, adhuc puer. Actius inde Tertius. Hunc sequitur praestans belloque togaque Freschius, externis armis et fraude suorum Expulsus patria et solio spoliatus avito. At gemini fratres Aldobrandinus et acer Franchus quam primum sublato hoc principe regnant Concordes simul atque animis et foedere iuncti. Franchus ab aucupio rediens in limine portae Coniuratorum telis oppressus acerbo Funere procubuit; rerum omnis cura relicta est Aldobrandino, qui fratrem haud segniter ultus Quattuor his post haec annos dominatur in oris. At tu cum fratre Oppicio, Renalde, parenti Succedis. Nec longa mora est, regalibus alter Aldobrandinus sceptris praefectus. At illum, Cui celebre agnomen Claudi prisca indidit aetas, Nicoleos sequitur, veterem qui condidit arcem Thomasi graviter casu commotus acerbo. Ecce tot illustres atavos clarissimus inter Eminet Albertus, quo non felicior alter Stirpe sua aut tanto dignatus honore nepotum. Nascitur hinc alter natorum germine felix Nicoleos, post quem imperio, Leonelle, potiris. Horum igitur nostra auspicio ductuque virorum Iustitiae fama simul et praestantibus armis Protudit antiquos regni Ferraria fines. Quaeque mari imposuit supero vetus Adria nomen Atque omnis late regio celebrisque Cymacli Piscosis urbs cincta undis vicinaque ponto Accessere tuis pariter, Ferraria, rebus. Pars quoque Picenae telluris parta novumque His actaea dedit cognomen regibus Anchon. At Mutina, innumeris exercita cladibus olim Romanas inter lites populoque feroci Praedita, Rangono Estigenis praebente favorem Principibus nostrae sociam sese addidit urbi. Nec minus autoris Lepidi cognomine clarum Gente sub Estensi Regium iam tempore longo Floruit, urbs Cereri dilecta et grata Lyaeo, Magnanimis habitata viris, quos eminet inter Aoniae Boiardus aquae viridantia Gipsi Ad iuga qui sacro traduxit pocula cantu. Quid montana tibi referam castella, quid arces In plano positas, quid Lugum atque oppida dicam Flaminiae et campos cultae regionis opimos? Parte alia vero, Ligures quae vergit in agros Tyrrhenumque solum, auriferae se nobilis ora Carfignanae offert, nostrae pars ultima terrae. Est plaga, diverso quae limite solis ad ortum Prospicit ac veluti in longum protenditur isthmon, Obliquo hinc atque hinc fluviorum obducta meatu; Rodigium populis caput omnibus, altaque pulcher Caeruleis Athesis per moenia leniter undis Labitur, unde ortum accepit Roverella propago, Tot genitura duces terris, tot numina caelo. Imperii fines locus hic regnataque nostro Terminat arva duci et Patavi discernit ab urbe. Protinus ad Borsi nomen, Pontane, redire Nos tempus monet. En, agedum, mihi pandite, Musae Sandalides, veluti bellorum grandibus orsis Implicuit sese patriis digressus ab oris! Discordes igitur populos et in arma ruentes Ductores circumspiciens, quibus Itala tellus Floruit, et nota belli ratione, quod inter Insubrem Venetumque geri certamine summo Audierat, nulli fama gestisve secundus Carmignola ducum numero delectus ab omni est, Egregias quo sub Martis perdisceret artes. Ille armis antiqua suis in sceptra Philippum Restituit summa expulsis virtute tyrannis, Cum puer extincto quondam genitore paternas Amisisset opes regnoque erraret adempto Exul opemque simul sorti imploraret egenae. Atque ita pro magnis meritis cum maxima quaeque Concedenda sibi iam Carmignola putaret, Plurima ad arbitrium duce permittente gerebat Non spernenda suum et paribus iam paene regebat Imperium auspiciis, fidus gratusque Philippo. Ast alii proceres et qui loca prima tenebant, Invidia simul ardentes odioque maligno Impulsi, clam praetexta formidinis illum Culpare inque vicem suspectum reddere regi, Quodque affectaret sublato principe regnum, Obiicere et mores graviter damnare superbos. Summa viri virtus et magna potentia, quique Imperiis animus nimios assuetus honores Appeteret, facile id poterant suadere tyranno. Ergo ubi percepit mutatum fraude malorum Carmignola ducem nec se, velut ante solebat, Colloquiis adhiberi ullis adituque repelli, Utque sibi assuetos comitum rarescere coetus Mussantemque simul turbam et transversa tuentem Infensis oculis perspexit, ut omnia vidit Paulatim ruere in peius, cum principis aures Improbus obstrueret conficto crimine livor, Fortunam tentare novam dubiaeque saluti Consulere ac Venetam statuit se vertere ad urbem. Hic postquam adventus causas animumque Philippi Ingratum ostendit verbis invectus acerbis, Ut studium omne suum Venetis operamque fidemque Obtulit, auditus placide cupideque receptus Quam primum innumeris affecit cladibus hostem. Viribus ille suis socialia iunxerat arma, Arma Fluentinae quae nomine rexerat urbis, Stroccius ante obitum Nannes, quem mortis honestae Pugnantem ob patriam pulso tulit exitus hoste. Carmignola igitur studio superante laborem Coenomanorum populos aggressus et arces Acriter oppugnans, quam primum dedere qui se Maluerant quam vi contra contendere et armis, Nil gravius passos animo suscepit amico; Ast alios, servare fidem quos noverat hosti Atque sibi omnino infestos perstare nec ullas Formidare minas ac se defendere bello, Diripuit domitos et partas undique praedas Miles agens ferro campos vastavit et igni, Totque caput populis opibusque superba virisque Brixia post varios casus erepta Philippo. Et iam mensis erat, quem candida nomine dici Gaudet Maia suo; cum portitor Europaeus Concedit Geminis aurataque cornua condit, Bellipotens Mavors Pallasque et regia Iuno Conveniunt summoque duci, dum nocte soporem Carperet, ingentem Rugerae stirpis alumnum Commendant et fata docent, quibus ille vocetur Magnarum monitu Iovis ad fastigia rerum. Ense ferox Mavors accingitur armaque gestat Lemniaco sudata seni. Dea vertice summi Nata patris, rutilam redimita virentis olivae Fronde comam, peplo incedit spectabilis aureo Aegide seposita et miti placidissima vultu. Alta gradum profert Saturnia fertque coronam Insignem gemmis auroque; atque ordine pulchro Colla pyropeae circum candentia flammae Et virides radiant innexo adamante smaragdi. Ipsa manu sceptrum, mira quod Mulciber arte Extuderat, sublime gerit; procul aurea fulget Virga minutarum in formas caelata volucrum Et parvis distincta feris; at cuspide summa Pictas ales opes atque Argi lumina pandit Elato arrectas ostentans vertice cristas. At chlamys immensi contexta ab imagine caeli, Pallados egregium munus, divina decoro Membra labore tegit pedibusque alludit euntis. Hic solem lunamque simul bissenaque magni Signa poli varios anni referentia cursus Aeraque humentem et stellarum Cecropis ignes Finxerat; una sibi partem hic non vindicat ullam Parrhasis aequoreos non ausa attingere fluctus. Talibus induti caelestes cultibus artus Castra petunt subeuntque ducis tentoria divi. Nec mora, Iunonis parens Tritonia nutu Sic est orsa loqui: 'Nos caelo misit ab alto Iupiter atque suo haec tibi, Carmignola, referri Nomine verba iubet. Veniet de sanguine cretus Borsius Estensi, tua qui puerilibus annis Signa sequi certus sese experiatur in armis. Huic animos viresque dabit Gradivus et idem Successus votis laetos feret. Ipsaque Iuno Post patrios obitus, post cari funera fratris Accitum fato regali in sede locabit. Me duce tranquilla populos in pace paternos Inde reget priscaeque addet nova nomina genti. Gaude igitur tanto dignatus pignore divum, Saeva priusquam res turbet Fortuna secundas Invidiam latura tibi casusque sinistros, Quos tibi difficile est evadere!' Dixit et ambae Curribus astra deae repetunt; Mars bella citato Ad sua fertur equo pugnasque revisere gaudet. Protinus excutitur somno, dehinc omnia ductor Mente simul volvens nocturnas visa per umbras Haud spernenda putat. Tum dis parere paratus, Ipse pio Borsi iam tunc incensus amore, Cernere praesentem et socium sibi iniungier optat. At qua se eripiat gravibus ratione periclis, Incertus quod fata parent, discernere nescit. Quicquid triste tamen sors aspera, quicquid acerbum Intulerit, ferre aequo animo formidinis expers Non renuit vanumque putat sperare, deorum Quae ratus ordo tulit, flecti in contraria posse. Auspiciis igitur Venetum se in castra secundis Contulit et lectos equites peditumque maniplos Borsius expertos belli magno agmine duxit Mille ac ter centum numero praestantibus omnes Florentes armis diversaque tela ferentes. Hi gladios hastasque gerunt parvasque bipennes Sublimes in equis, levibus thoracibus illi Pectora summa tegunt et longa hastilia vibrant, Nunc proferre pedem, nunc gressum sistere docti Ad nutus ac signa ducum. Pars illa sinistrae Insertat parmas et acuto lucida ferro Missilia intorquet dextra vel comminus hostem Audax ense petit. Pars scuta ingentia valli In morem protenta solo declinat et agmen Densatis firmat cuneis et vulnera rectis Corporibus tuta infligit sociosque tuetur. Parte alia simul incedunt, quos lethifer armat Scorpius, et celeres in tristia fata sagittas Contractu artifici curvatis cornibus aptant. Hic laetus vultu ac verbis testatus amorem Dux Borsum accepit numeroque cohortibus aucto Multa illi indulsit moresque animumque virilem Mirari haud poterat satis ipse satisve probare, Cum prima inciperet puero florere iuventa. At nullis quamquam stimulis monitoris egeret Sponte sua ad laudem properans, tamen inclyta magni Ante oculos sibi facta ducis proponere suetus Strenuus exercet studio se impensius omni. Atque brevi, qualisve esset quantusve futurus, Omnibus indicium ratio dedit optima vitae. Non labor indomitus, non saeva pericula, non vis Ulla, nec hostis atrox, nec cruda furentis imago Terrebat Martis gladioque hastaque fumantem, Seu bellator equus sublimem in proelia ferret, Seu pedes adversis cuperet concurrere turmis. Quamque manu promptus, quam fortibus acer in armis, Ingenio tam clarus erat. Tum plena vigoris Mens experrecti nil non laudabile agebat; Tum, si quid gravius belli fortuna tulisset, Ipse ultro socium cunctis admittere ductor Consiliis et multa simul conferre nec umquam Illius frustra quicquam committere curae. His quoque dexteritas morum accedebat in omnes Officiosa gradus hominum; et contendere semper Cum paribus de laude suis et honore iuvabat Ante duces; ineratque fides et gratia verbis. Martius interea paulum si forte resedit Impetus atque aliquam belli intermissa quietem Obtulerat moles, non inter pocula Bacchi Turpiter abiectum et tentoria picta foventem Languida segnities ac mollis inertia pressit, Sed tunc, magnanimo quodcumque superfuit oci, Per decus egregium et certamina pulchra solebat Inter honoratos iuvenum consumere coetus. Et modo vel celerem iaculum torquere per auras Et modo se cursu rapido exercere iuvabat. Nunc picta chlamyde et pretioso pulcher in ostro Ingenti comitante manu per castra vagatur; Nunc galea tectus caput et circumdatus armis Alipedem per gramen equum non inscius artis Acribus exagitans stimulis huc flectit et illuc. Interdumque manu protenditur hasta reducta Longius; interdumque eadem componitur alte Ad dextrum sublata genu, cuspisque relucet Ferrea sole procul radiisque micantibus icta. Haud aliter veteres Decios fortemque Camillum Scipiadasque, ferae cladem Carthaginis, et te Gallorum insignem spoliis, Marcelle, relatis Intrepidumque genus, Fabios, vixisse putarem. Sic quoque ad imperium pervenit et aurea Caesar Sydera conscendit, sic regis magna Philippi Progenies terris domitis pelagoque subacto, Par superis numen, meruit solemnia templi. Talibus assidue studiis cum deditus esset Borsius atque illum quaerendi nominis ingens Sollicitaret amor laudisque cupidine captus, Quicquid difficile inviderat summique laboris, Strenuus ipse sibi facile ac proclive putaret, Miles eum colere imprimis, dux summus amare Et procerum series comitem sibi poscere, et idem Carus erat sociis et formidabilis hosti. Interea sive ipse dedit pro crimine poenas, Sive ita fatorum tulit immutabilis ordo, Carmignola diem miseranda sorte supremum Clausit et auratas inter mandante senatu Abscissa foedum in morem cervice columnas Vilis truncus humo iacuit, quem clara per omnem Italiam tanto successu gloria nuper Extulerat totoque sinu Fortuna fovebat. Supplicio affectum perhibent, quia creditus hosti Prodere rem. Venetam rursumque haerere Philippo. Infelix, sed certe omni memorabilis aevo, Si modo saeva malus finxit mendacia livor! Maximus haec inter gelidis de partibus Histri Pannonio pacem antiquam violante tumultus Exoritur causamque novi certaminis affert. Namque per Illyricas rupes oramque Liburnam Gens ea descendens excursibus omnia late Vexarat subitis, Enetus qua perfluit arva Oppositos Natiso longe spectantia Turcas. Hinc transgressa tuos manus haec, Aquileia, fines Hunnica depopulat spoliatis rura colonis Tarvisiumque solum ferro flammisque repente Vastat et ingentes victrix agit undique praedas. Id se impune ferox ausurum credidit hostis, Pars illa imperii quoniam per foedera pacis Ceu neglecta diu fuerat modicoque retenta Praesidio. Partem voti Fortuna secundat, Ultores prohibent partem succedere divi. Permissum, ut subita foedaret cuncta rapina Barbarus; in patriam reditus sine caede negatur. At Venetos inopina patres iniuria movit, Ut primum fama allata est, habitusque senatus Quaeritur, illatae quis cladis idoneus ultor Imperium accipiet sociosque hortetur in arma. Nec mora, primorum decreto id iussus adire Munus et implicitum praeda rapere agmen in hostem. Borsius atque idem, Veneta si dux erit ex re, Concessum, ut turmas equitum et levia augeat arma. Et iam sublatis exercitus undique signis Ad ducis edictum coiens festinat et agros Coenomanorum pacataque deserit arva. Mox fines, Verona, tuos transmittit et inde Progreditur longeque Athesi post terga relicto Haud procul a ripis Benaci fertur amoenis, Unde ortum accipiens vitream pulcherrimus altum Flumen ad Eridani deducit Mincius undam, Mincius haud fama inferior Dirceide lympha. Se quoque transversum Medoacus euntibus offert Eminus a dextra, qui saxa per aspera magno Cum sonitu ruit et rapidas violentus ab altis Montibus actus aquas sinuoso vertice torquet, Donec deposita paulatim mitior ira Lene fluit campis nec pontem forte recusat Atque Antenoreae prope moenia labitur urbis. Hinc Vicentinam regionem emensus ad hostes Accelerat missis exploratoribus ante Borsius instructasque acies per nota viarum Noctes atque dies properans compendia ducit. Nec labor aut animum aut validas infringere vires Corporis invicti potis est. Tum nulla quietis, Nulla cibi revocat commisso a munere cura. Nec vacat his tantum, quantum natura putabat Poscere, sed genium fraudans et avarior in se, Quam decet et ratio vivendi postulat, omnem Mortalem ipse gradu exuperans, quodcumque necesse est Vertit in arbitrium et summa domat omnia laude. Nec non magnanimis ad iter se vocibus ipsi Hortantur comites ac se non segniter urgent Sponte sua exemplumque ducis mox quisque secuti. Sol quater ortus erat, toties nox humida terras Induerat tenebris, ex quo dux agmine rapto Coeptum iter accelerans famam praevenerat omnem Ipse sui adventus. Sparsos Udinensibus arvis Securosque ducis Veneti defertur in hostes Per noctem. Horrisono exciti clangore tubarum Et clamore virum passim caeduntur inermes Pannonii multa abrupto per vulnera somno. Qui procul hinc aberant, audita strage suorum Arma simul rapiunt et equos calcaribus urgent Quaque vocat clamor glomerati in dura feruntur Proelia. Verum animo quamvis ac robore praestent Atque pares numero coeant, tamen impare fato Congressi tandem superantur ab hostibus et, quo Constiterant, cecidere loco sua funera ferro Ulti omnes neque enim sine sanguine gloria parta est. Quos non absumpsit gladius, quibus ira pepercit Bellica, ferme omnes captos in vincula miles Coniecit. At clarum luna spargente nitorem Nonnulli elapsi de caede per avia nota Diffugiunt iam spe amissa, gentesque priusquam Finitimae audito cladis rumore coirent Perculsisque metu instarent ultricibus armis, Praecipites montana petunt cursuque citato Militiae famam infaustae luctumque reportant. Caesorum spoliis potitur praedaque recepta Corpora depositis armis iumentaque victor Curat, et ex longo reficit defessa labore Membra sopor turmis equitum in statione relictis. Iamque Aurora diem pulsa produxerat umbra; Borsius accitis ita fatur ab aggere celso Militibus: 'Res magna quidem et pulcherrima vobis Gesta, viri, summumque decus virtute parastis Foederis ultores laesi legumque sacrarum Totque simul rebus sociorum ex hoste receptis Tam subito. Quis in hoc segnes certamine dextras, Quisve animos vobis trepida formidine captos Dixerit, ingentes campo qui spectat acervos Occisorum hominum? Quos si Fortuna sopore Per noctem attonitos vobis obiecit, eosdem Armatos neque me fallit, qui mentibus ardor Insideat vestris nusquam fiducia deerat Expugnare palam et vincendo acquirere laudem. Namque ira vos bello erudiit fortissimus ille Braccius, ut numquam victos victoria semper Illustres caelo extulerit, quos, ut reor, ipso Marte satos genitor comites mihi castra petenti Nicoleos dedit insignes virtute fideque. At nunc re, socii, bene gesta accedite ad aras Et meritas superis pro tanto munere grates Mecum agite officii memores! Dehinc luce carentes, Qui decus hoc vobiscum etiam peperere, sepulchris Condere tempus erit necnon sua reddere amicis. Et nos quam primum laetos cum laude redire Aequum erit ad patrias sedes, nisi forte manere Aut alio nos vertere iter decreta senatus Interea iubeant'. Quae dux ubi verba locutus, Continuo gavisi omnes et grata fuisse Cuncta sibi laeto vultu ostendere; neque ipsum Laudis parte tamen fraudant dictisque fatentur Consilio ac ductu Borsi feliciter hostem Oppressum nec, quae mandavit, obire recusant. Illum e concilio digressum exercitus omnis, Haud mora, subsequitur vicini ad limina templi. Pro duce facturus, puri se fluminis unda Irrigat et frontem dextra pectusque sacerdos Tangit in obliquum ducta et pia verba susurrat Atque unum triplici sub nomine numen adorat. Velatusque caput tunica succingitur alba Pendulaque illudit commixtae fascia laevae. Tum latus e collo demissa ad utrumque refertur Excurrens duplici per pectus vitta reflexu Castigata manu paribus super ilia nodis. Mox rugis manicisque carens profertur amictus, Quem picturato distinguens linea tractu Sacrae instar crucis insignit, quo rite verendus Induitur cultu pater ac se altaribus offert. Ignibus accensis dictisque favente ministro Conciliat superis sese et delicta fatetur, Si quid inhaesisset polluto in corpore culpae. Tum pia supplicibus peragit mysteria verbis Commiscetque meri lympham et caelestibus ora Exaturat dignata cibis venerandaque sumit Pocula et in terris celebrat convivia caeli. Ast ubi perfecto divini munere ritus Astantem populum sacra de more sacerdos Irroravit aqua et coetus discessit ab aris, Conveniunt subito, qui nota cadavera passim Exquirant; moesti pariter flevere repertos Munus in extremum socios tumulisque dedere. Nec minus hostilis turbae collecta per agros Congessere simul defossae corpora terrae, Unus et innumeros cepit locus; arvaque tabo Sordida, ne tellus saevum exhalaret odorem, Ingenti studio purgant lucemque fatigant. Vix erat orta dies; quos raptae iniuria praedae Traxerat, haud pauci numero se in castra tulerunt. Borsius hos placide verbis solatus amicis Ponere maerorem et duri infortunia casus Ex animo delere monet, cum tristibus hostem Noluerint gaudere diu pia numina factis: 'Vestra quidem, socii, non parvo damna senatum Atque omnem pariter populum affecere dolore, Et nos tantorum audita novitate malorum, Si liceat, sumptis volitare per aera pennis Iussere ac subito vestris succurrere rebus. Idque meo ductu atque horum virtute virorum Et superis postquam pia vota iuvantibus actum est, Solemnes ipsis merito persolvere honores Obsequio sacrisque tholis suspendere dona Vos decet. En agite, et vestrum sua protinus illic Quisque recognoscat nostri modo parta labore Militis atque eadem studio servata fideli!' Dixerat, et cuncti grates egere precesque Non parvas adhibent, ut rerum miles et ipse Borsius haud renuant partem accepisse suarum, Sed frustra; atque animis sprevere ingentibus omnes, Quae socii sponte obtulerant, intactaque praeda Redditur. At laetae gentes exutaque vinclis Turba domum repetunt ac Borsi numen adorant. Haud procul hinc lucus Dryadum celeberrimus olim Faunorumque choris tunc alto in colle virebat. Vertice de summo leviter per saxea rivus Terga cadens tenui fugiebat in arva susurro, Donec perspicuum in fontem se cogeret unda. Frondiferae partem sylvae, quae solis ad ortum Vergit, Atestinae simul invasere cohortes. Tum forte arboribus caesis ignique crematis Mundavere soli frontem, positoque trophaeo Aeternum hic pugnae monumentum insigne sacellum Dux pius extruxit Mariaeque dicavit honori Atque hoc caelatum signavit carmine marmor: 'Pannoniis victor caesis hanc Borsius aram'. Et iam nona dies aderat, munitaque firmis Undique praesidiis regio, ne transitus hosti Rursus in Italiam pateat, sacrisque peractis Castra movet populisque redit plaudentibus, unde Nuper erat digressus eum revocante senatu. Foederibus ruptis iam quaerere bella Philippum Fama erat; in Venetos odium accendebat adempta Brixia Bergameaeque urbis iactura, simulque Tot praeclarae arces amissae ac fertilis ora, Quam secat aequoreae Minci pater aemulus undae, Piscibus et ripa insignis Benacus amoena, Torquebant animum regis tot vulnera passum. Non tamen elatae vigor ac fiducia mentis Conciderant penitus, mediisque in cladibus ultro Crescebat virtus magis ac spem semper alebat. Ac velut extinctis venantum fraude leaena Pignoribus caris, dum praedam quaeritat absens, Ut primum redit et largo vacua antra cruore Sparsa videt, fremit horrendum et Getula per arva Formidanda ruens ulcisci funera quaerit, Haud secus anguigerum non parva iniuria regem Urbibus amissis in amaram concitat iram Nec reliquum dubitat fortunae exponere regnum, Tristem ignominiam cupiens abolere novoque Prisca resarciri sperans dispendia bello. Principis haec propter Gonzagae ad moenia binos Mitti oratores placuit, qui multa senatus Nomine polliciti magnis honoribus instent Inducantque virum, quando Anguiger arma minetur, Suscipiat belli curam et legionibus unus Imperet. Haec postquam inter se pars utraque summo Composuit studio princepsque in castra profectus, Multa et magna gerit, Venetis conducere rebus Quae putat. Externo quam primum exercitus ingens Milite conficitur, sociorum maxima cogit Auxilia, et frugum variarum summa paratur Copia, visque ingens pecoris servatur ad usum Militis. Arma et equos conquirit, secta reposcit Pabula per populos, victu quodcumque necesse est Praeparat. Antiqui iam pridem turbine belli Diruta restituit purgatis moenia fossis. Tum, quae fida minus Veneto putat, oppida firmis Praesidiis cohibet, ne quicquam hostiliter ausint. Atque homines blande appellans fera pectora mollit Conciliatque sibi officiis placideque regendo. Militiae ratio in castris moresque severi Haud quemquam torpere sinunt inhibentque rapinas Parendique augent studium; nec linquere castra Permissum ducis iniussu iuvenumve magistris Invitis, poenisque nefas punitur acerbis. Nec non tironum veteranis agmina miscet Militibus solitum in morem erudienda suosque Mirandae exemplo accensos virtutis ad altum Perducit decus atque ipsum se vincere certat. At Venetus tali fretus duce singula regis Anguigeri per facta animum deducit et omnes Conatus caute circumspicit obvia magno Contra illaturus, si res petat, arma paratu. Anxius haud aliter vicinis pastor in arvis, Ingentem si forte lupum de vertice montis Prospexit, pecori timet intentisque vagantem Praedatorem oculis solers observat et arcum Saevaque tela parat sociis canibusque vocatis, Improvisum aliqua ne Martius occupet hostis Invadatque gregem et praeda potiatur opima. Dux ubi perspexit coram mirabile Borsi Ingenium, cuius famam perceperat absens, Et, iam conflati gereret quae tempora belli, Ut versare animo secumque expendere coepit, Non solum patrio iuvenem complexus amore est, Verum etiam coluit ceu numen ab aethere missum, Quo sine nulla umquam felix praeclaraque tanti Pugna sub auspicio ducis edita. Nec minus illi Successor, Gonzaga, tuus tribuebat honoris, Catta ferox, merito statua decoratus equestri. Interea Alphonsus Picenis acer in oris Sforziadem ingentis belli terrore premebat, Nondum odii veteres causas oblitus, ab alta Parthenope expulsus quondam et spoliatus amore Reginae varia se mobilitate gerentis. Borsius auxilium iussu genitoris amico Laturus contra regem stipendia namque Cum Veneto pacta explerat, rapit agmina secum Ac se Sforziadae iungit, qui viribus auctis Alphonso metuendus erat: pax deinde secuta. Iamque instabat hyems. Mutinam Rugerius heros Pergit; in hybernis miles per rura locatur".